Reflü Belirtileri ve Reflüye İyi Gelen Beslenme

Reflü, mide içeriğinin yemek borusuna doğru geri kaçmasıyla ortaya çıkan ve göğüste yanma, ağza acı ya da ekşi su gelmesi gibi şikâyetlere yol açan oldukça yaygın bir sindirim sistemi sorunudur. Ara sıra yaşanan, özellikle ağır bir yemek sonrasında ortaya çıkan mide yanması çoğu insanın deneyimlediği bir durumdur ve genellikle önemsizdir. Ancak şikâyetler sıklaşır, haftada birkaç kez tekrarlar ya da yaşam kalitesini etkilemeye başlarsa, tıbbi adıyla gastroözofageal reflü hastalığından söz edilir. Bu yazıda reflü belirtilerini, reflüyü tetikleyen etkenleri, beslenmede dikkat edilmesi gerekenleri ve tedavi seçeneklerini ele alıyoruz.

Reflü nedir, neden olur?

Yemek borusu ile mide arasında, alt özofagus sfinkteri adı verilen kas yapısında bir kapak bulunur. Bu kapak, yutulan besinlerin mideye geçmesine izin verir ve ardından kapanarak mide içeriğinin geri kaçmasını engeller. Kapak gevşediğinde ya da uygun şekilde kapanmadığında, asit içeren mide sıvısı yemek borusuna geri gelir. Yemek borusunun iç yüzeyi mide kadar aside dayanıklı olmadığından tahriş olur ve yanma hissi ortaya çıkar.

Reflüye zemin hazırlayan başlıca etkenler şunlardır:

• Fazla kilo ve obezite: Karın içi basıncının artması mide içeriğini yukarı doğru iter.
• Hiatal herni (mide fıtığı): Midenin bir kısmının diyaframdaki açıklıktan göğüs boşluğuna doğru kayması kapak işlevini bozar.
• Gebelik: Hormonal değişiklikler ve büyüyen rahmin basıncı reflüyü kolaylaştırır.
• Sigara kullanımı: Kapağın kas tonusunu zayıflatır.
• Beslenme alışkanlıkları: Büyük porsiyonlar, geç saatte yemek ve yağlı yiyecekler
• Yemekten hemen sonra uzanmak
• Bazı ilaçlar: Bazı ağrı kesiciler, tansiyon ilaçları, sakinleştiriciler ve astım ilaçları reflüyü artırabilir.
• Sıkı giysiler ve kemerler

Reflü belirtileri

Reflünün en tipik belirtileri göğüs kemiğinin arkasında hissedilen yanma ve ağza acı ya da ekşi su gelmesidir. Ancak reflü yalnızca sindirim sistemiyle ilgili şikâyetlere yol açmaz.

Tipik belirtiler

• Mide yanması ve göğüs kemiğinin arkasında yanma hissi, özellikle yemeklerden sonra ve yatarken artan
• Ağza acı ya da ekşi sıvı gelmesi (ekşime, regürjitasyon)
• Geğirme
• Mide üst kısmında dolgunluk ve hazımsızlık

Atipik belirtiler

• Özellikle geceleri artan kronik öksürük
• Sabahları belirginleşen ses kısıklığı
• Boğazda takılma, yumru hissi ve sık boğaz temizleme ihtiyacı
• Astım benzeri hırıltı ve nefes darlığı ya da var olan astımın kötüleşmesi
• Ağız kokusu ve diş minesinde aşınma
• Kalp kaynaklı olmayan göğüs ağrısı

Göğüs ağrısı reflüye bağlı olabileceği gibi kalp hastalığının da belirtisi olabilir. Bu nedenle özellikle yeni başlayan ya da eforla ortaya çıkan göğüs ağrısını reflüye bağlamadan önce mutlaka tıbbi değerlendirme yaptırmalısınız.

Gebelikte ve çocuklarda reflü

Gebelik döneminde mide yanması oldukça sık görülür. Hormonların etkisiyle kapak gevşer, son aylarda ise büyüyen rahim mideye baskı yapar. Gebelikteki reflü genellikle doğumdan sonra kendiliğinden düzelir. Bu dönemde az ve sık beslenme, yatmadan önce yemek yememe ve yatak başını yükseltme gibi önlemler ilk basamaktır. Gebelikte kullanılabilecek ilaçlar sınırlı olduğundan, herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka hekiminize danışmalısınız.

Bebeklerde beslenme sonrası az miktarda kusma ya da gitme oldukça yaygındır ve büyük çoğunluğu bebek büyüdükçe kendiliğinden geçer. Ancak bebeğin kilo alamaması, beslenmeyi reddetmesi, fışkırır tarzda kusması ya da solunum sorunları yaşaması durumunda çocuk hekimine başvurulmalıdır.

Reflünün olası komplikasyonları

Uzun süre tedavi edilmeyen gastroözofageal reflü, yemek borusunda kalıcı değişikliklere yol açabilir:

• Özofajit: Yemek borusunun iltihaplanması ve yaralar oluşması
• Darlık: İyileşme sürecindeki skar dokusu nedeniyle yemek borusunun daralması ve yutma güçlüğü
• Barrett özofagusu: Yemek borusunun iç yüzeyindeki hücrelerin değişime uğramasıdır. Yemek borusu kanseri riskinde artışla ilişkili olduğundan düzenli endoskopik takip gerektirebilir.
• Solunum sorunları: Kronik öksürük, ses telleriyle ilgili sorunlar ve astım kontrolünün bozulması

Bu komplikasyonlar herkeste gelişmez; ancak uzun süreli ve sık reflü şikâyeti olan kişilerin hekim takibinde olması önemlidir.

Reflü tanısı nasıl konur?

Çoğu durumda tanı, tipik belirtilere ve hekimin değerlendirmesine dayanarak konur. Hekiminiz şikâyetlerinizi, ne sıklıkla ortaya çıktıklarını, kullandığınız ilaçları ve yaşam alışkanlıklarınızı sorar. Tipik şikâyetleri olan ve alarm belirtisi bulunmayan kişilerde önce yaşam tarzı önerileri ve ilaç tedavisi denenebilir.

Aşağıdaki durumlarda ek tetkikler gerekebilir:

• Üst gastrointestinal endoskopi: Yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağının ince bir kamerayla incelenmesidir. Özofajit, Barrett özofagusu ve mide fıtığının görülmesini sağlar; gerekirse biyopsi alınır. Alarm belirtileri olanlarda, ileri yaşta yeni başlayan şikâyetlerde ve tedaviye yanıt alınamadığında önerilir.
• pH monitörizasyonu: Yemek borusuna geri kaçan asit miktarını 24 saat ya da daha uzun süre ölçer. Tanının belirsiz olduğu durumlarda ve ameliyat öncesinde yararlıdır.
• Özofagus manometrisi: Yemek borusunun kas hareketlerini değerlendirir.

Reflüye iyi gelen beslenme

Beslenme düzenindeki değişiklikler, reflü şikâyetlerini azaltmada önemli bir rol oynar. Her kişide reflüyü tetikleyen yiyecekler farklı olabilir; bu nedenle kendi tetikleyicilerinizi gözlemlemeniz yararlı olur.

Dikkat edilmesi gereken yiyecek ve içecekler

• Kızartmalar ve yağlı yiyecekler
• Çikolata
• Kahve, kafeinli içecekler ve yoğun demlenmiş çay
• Gazlı içecekler
• Alkol
• Nane ve naneli ürünler
• Acı ve baharatlı yemekler
• Domates ve domates bazlı soslar
• Turunçgiller ve asitli meyve suları
• Soğan ve sarımsak, özellikle çiğ olarak tüketildiğinde

Tercih edilebilecek besinler

• Haşlanmış, ızgara veya fırında pişirilmiş yağsız et, tavuk ve balık
• Yulaf ve tam tahıllı ürünler
• Muz, elma ve kavun gibi asidi düşük meyveler
• Kabak, havuç, brokoli, yeşil fasulye gibi sebzeler
• Yağı azaltılmış süt ürünleri ve yoğurt
• Zeytinyağı gibi sağlıklı yağların ölçülü kullanımı

Yeme alışkanlıkları

• Az ve sık öğünlerle beslenin; bir öğünde fazla yemekten kaçının.
• Yemeklerinizi yavaş yiyin ve iyi çiğneyin.
• Akşam yemeğini yatmadan en az iki üç saat önce tamamlayın.
• Yemekten hemen sonra uzanmayın ve ağır egzersiz yapmayın.
• Yemek sırasında çok fazla sıvı içmek yerine sıvıları öğün aralarında tüketin.

Yaşam tarzı değişiklikleri

Beslenmenin yanı sıra bazı günlük alışkanlıklar da reflü şikâyetlerini belirgin şekilde azaltabilir:

• Kilo verme: Fazla kilolu kişilerde kilo kaybı, reflü belirtilerinin azalmasında en etkili yöntemlerden biridir.
• Yatak başını yükseltme: Geceleri şikâyeti olanlarda yatağın baş tarafını bloklarla ya da kama şeklinde bir yastıkla yükseltmek yararlı olabilir. Yalnızca yastık sayısını artırmak, karın bölgesini büktüğü için yeterli olmayabilir.
• Sol yana yatma: Bazı kişilerde gece belirtilerini azaltabilir.
• Sigarayı bırakma: Kapak işlevini olumlu etkiler.
• Bol giysiler: Bel bölgesini sıkan kıyafetlerden kaçının.
• Stres yönetimi: Stres doğrudan reflüye neden olmasa da belirtilerin algılanmasını artırabilir.

Reflü tedavisi

Yaşam tarzı değişikliklerine rağmen şikâyetleri devam eden kişilerde hekim, ilaç tedavisi önerebilir. Kullanılan başlıca ilaç grupları şunlardır:

• Antiasitler: Mide asidini nötralize ederek kısa süreli rahatlama sağlar.
• H2 reseptör blokerleri: Mide asidi üretimini azaltır.
• Proton pompası inhibitörleri: Asit üretimini güçlü şekilde baskılar ve yemek borusundaki iltihabın iyileşmesine yardımcı olur.

Bu ilaçların hangisinin, ne kadar süreyle kullanılacağına hekiminiz karar verir. Uzun süreli asit baskılayıcı ilaç kullanımı bazı yan etkilerle ilişkilendirildiğinden, ilaçları gereğinden uzun süre ve hekim kontrolü olmadan kullanmamalısınız. Aynı şekilde ilacı aniden bırakmak da şikâyetlerin geri dönmesine yol açabilir.

İlaç tedavisine yanıt alınamayan, ilacı uzun süre kullanmak istemeyen ya da büyük mide fıtığı olan bazı kişilerde cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. Bu karar ayrıntılı tetkikler sonrasında verilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Haftada iki ya da daha fazla kez yaşanan mide yanması ve ekşime
• Reçetesiz ilaçlara rağmen birkaç haftadır geçmeyen şikâyetler
• Gece uykudan uyandıran reflü şikâyetleri
• Uzun süren öksürük, ses kısıklığı veya boğazda yumru hissi
• İleri yaşta yeni başlayan hazımsızlık ve mide yanması

Şu alarm belirtileri ise vakit kaybetmeden değerlendirme gerektirir:

• Yutma güçlüğü ya da yutarken ağrı
• Açıklanamayan kilo kaybı
• Kanlı veya kahve telvesi görünümünde kusma
• Siyah, katran kıvamında dışkılama
• Kansızlık belirtileri

Göğüs ağrısı kola, çeneye ya da sırta yayılıyorsa, terleme, nefes darlığı veya bayılma hissi eşlik ediyorsa bu durum kalp krizi belirtisi olabilir; reflü olduğunu varsaymadan hemen 112'yi arayın.

Reflü şikâyetlerinizin nedeninin belirlenmesi ve size uygun tedavi planının oluşturulması için hekim muayenesi gereklidir. Aile hekiminiz ilk değerlendirmeyi yapabilir; uzun süreli ya da tedaviye dirençli şikâyetlerde Gastroenteroloji uzmanları ile görüşmeniz önerilir.