Miyop Nedir? Lazer Tedavisi Kimlere Uygun?

Miyop, uzaktaki nesnelerin bulanık, yakındaki nesnelerin ise net görüldüğü, dünyada en sık rastlanan göz kırma kusurlarından biridir. Miyop, özellikle çocukluk ve gençlik döneminde başlar ve son yıllarda tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de giderek daha sık görülmektedir. Gözlük veya kontakt lensle kolayca düzeltilebilen bu durum, uygun kişilerde göz lazer tedavisi ile de giderilebilir. Ancak yüksek miyopide bazı göz hastalıklarının riski arttığı için düzenli göz muayenesi büyük önem taşır.

Bu yazıda miyopun ne olduğunu, nedenlerini, belirtilerini, çocuklarda miyopinin ilerlemesini yavaşlatmaya yönelik yaklaşımları ve göz lazer tedavisinin kimlere uygun olduğunu bulacaksınız.

Miyop nedir?

Normal bir gözde, gözün ön kısmındaki saydam tabaka (kornea) ve göz içindeki doğal mercek, gelen ışığı tam olarak göz dibindeki retina tabakası üzerine odaklar. Miyop olan bir gözde ise ışık retinanın önünde odaklanır. Bunun en sık nedeni göz küresinin normalden uzun olmasıdır; bazen de korneanın fazla kavisli olması rol oynar. Sonuç olarak uzaktaki nesneler bulanık görülür.

Miyopinin derecesi diyoptri ile ifade edilir ve eksi (-) değerle gösterilir. Yaklaşık -6 diyoptri ve üzerindeki değerler genellikle yüksek miyopi olarak kabul edilir.

Miyop neden olur?

Miyopi gelişiminde hem kalıtsal hem de çevresel etkenler rol oynar:

• Aile öyküsü: Anne veya babası miyop olan çocuklarda miyop gelişme olasılığı daha yüksektir; her ikisi de miyopsa risk daha da artar.
• Uzun süre yakına odaklanmak: Kitap okumak, ders çalışmak ve özellikle telefon, tablet, bilgisayar gibi ekranlara yakından ve uzun süre bakmak.
• Açık havada az zaman geçirmek: Çalışmalar, gün ışığında dışarıda vakit geçiren çocuklarda miyopi gelişiminin daha az olduğunu göstermektedir.
• Erken yaşta başlaması: Miyopi ne kadar erken yaşta başlarsa, ilerleme olasılığı da o kadar yüksektir.

Miyopun belirtileri

• Uzağı görememe: Tahtayı, trafik levhalarını, televizyonu veya uzaktaki yüzleri net görememek.
• Gözleri kısarak bakma: Kişi daha net görebilmek için farkında olmadan gözlerini kısar.
• Baş ağrısı ve göz yorgunluğu: Özellikle uzun süre uzağa odaklanmayı gerektiren işlerden sonra.
• Gece görmede zorluk: Akşam saatlerinde ve gece araç kullanırken bulanıklığın artması.
• Sık göz kırpma veya göz ovuşturma.

Çocuklarda miyopiyi düşündüren işaretler

Çocuklar çoğu zaman iyi göremediklerini fark etmez ya da ifade edemez. Şu durumlar ebeveynlerin dikkatini çekmelidir:

• Televizyona veya bilgisayara çok yakından bakma
• Tahtayı görmekte zorlandığını söyleme, ön sıraya oturmak isteme
• Okul başarısında düşme
• Uzaktaki nesneleri tanımakta güçlük
• Gözlerini kısma, sık ovuşturma, baş ağrısından yakınma

Miyop tanısı nasıl konur?

Tanı, göz doktoru tarafından yapılan kapsamlı göz muayenesiyle konur. Muayenede görme keskinliği ölçülür, bilgisayarlı cihazlarla ve gerekirse damla ile göz bebeği büyütülerek kırma kusuru belirlenir. Özellikle çocuklarda, göz kaslarının odaklama gücünü geçici olarak dinlendiren damlalarla yapılan ölçüm, gerçek numaranın saptanması için önemlidir. Göz dibi muayenesi de yapılır; çünkü yüksek miyopide retinada incelme ve yırtık gibi değişiklikler görülebilir.

Türkiye'de okul öncesi ve okul çağındaki çocukların görme taramalarına katılması ve gerektiğinde ayrıntılı göz muayenesi yaptırılması önerilir.

Miyop nasıl düzeltilir?

Gözlük

Miyopiyi düzeltmenin en basit ve güvenli yoludur. Uygun numarada gözlük, uzaktaki görüntülerin net görülmesini sağlar. Gözlük kullanmak miyopiyi artırmaz; tersine, numarası doğru gözlük göz yorgunluğunu ve baş ağrısını azaltır.

Kontakt lensler

Gözlük takmak istemeyen veya spor yapan kişiler için uygun bir seçenektir. Ancak kontakt lenslerin hijyen kurallarına dikkat edilerek kullanılması, takma-çıkarma ve temizlik talimatlarına uyulması, lensle uyunmaması ve düzenli göz kontrollerine gidilmesi gerekir. Aksi halde kornea enfeksiyonları gibi ciddi sorunlar gelişebilir.

Çocuklarda miyopi ilerlemesini yavaşlatma

Çocukluk döneminde miyopi büyümeyle birlikte artma eğilimindedir. Son yıllarda miyopinin ilerleme hızını yavaşlatmaya yönelik çeşitli yöntemler geliştirilmiştir:

• Düşük konsantrasyonlu özel göz damlaları
• Miyopi kontrolü için tasarlanmış özel gözlük camları
• Özel tasarımlı yumuşak kontakt lensler
• Gece takılan ve korneayı geçici olarak şekillendiren lensler (ortokeratoloji)

Bu yöntemlerin hangisinin çocuğunuza uygun olduğuna göz doktoru karar verir. Ayrıca çocukların her gün açık havada vakit geçirmesi ve ekran süresinin sınırlandırılması önerilir.

Göz lazer tedavisi kimlere uygun?

Göz lazer tedavisi, korneanın şeklini lazer ışınıyla yeniden düzenleyerek ışığın retina üzerine doğru odaklanmasını sağlar. Böylece gözlük veya lens ihtiyacı azaltılabilir ya da ortadan kaldırılabilir.

Başlıca lazer yöntemleri

• LASIK: Korneada ince bir tabaka (flep) kaldırılarak alttaki dokuya lazer uygulanır, ardından tabaka yerine kapatılır. Görme genellikle kısa sürede düzelir ve iyileşme dönemindeki rahatsızlık hissi azdır.
• PRK ve benzeri yüzey yöntemleri: Korneanın yüzeyindeki ince epitel tabakası kaldırılarak doğrudan yüzeye lazer uygulanır. Kornea kalınlığı sınırda olanlarda veya temas sporu yapanlarda tercih edilebilir. İlk günlerde rahatsızlık hissi daha fazla, görmenin netleşmesi daha yavaş olabilir.
• Küçük kesili yöntemler: Kornea içinde lazerle bir doku parçası oluşturulup küçük bir kesiden çıkarılır.

Hangi yöntemin uygun olduğuna, ayrıntılı muayene ve testler sonrasında göz doktoru karar verir.

Lazer tedavisi için genel uygunluk ölçütleri

• Genellikle 18 yaşını doldurmuş olmak
• Göz numarasının en az bir yıldır sabit olması
• Kornea kalınlığının ve yapısının yeterli olması
• Gözde keratokonus gibi kornea hastalıkları, aktif enfeksiyon, ileri derece kuru göz, glokom veya katarakt bulunmaması
• Kontrol altında olmayan diyabet ve bazı romatizmal hastalıkların olmaması
• Gebelik ve emzirme döneminde olunmaması
• Göz numarasının lazerin düzeltebileceği aralıkta olması

Çok yüksek miyopi veya ince kornea gibi nedenlerle lazere uygun olmayan bazı kişilerde, göz içine yerleştirilen özel mercekler (fakik göz içi lensler) bir seçenek olabilir.

Lazer öncesi değerlendirme

Lazer tedavisinden önce kornea haritası (topografi), kornea kalınlığı ölçümü, göz kuruluğu değerlendirmesi, göz basıncı ölçümü ve damla ile göz dibi muayenesi gibi kapsamlı testler yapılır. Kontakt lens kullananların, muayene öncesi lenslerini belirli bir süre çıkarmaları istenir; çünkü lensler kornea şeklini geçici olarak etkileyebilir.

Lazer tedavisinin riskleri ve sınırları

Göz lazer tedavisi genellikle güvenli kabul edilse de bazı riskleri vardır: göz kuruluğu, gece ışık halkaları ve kamaşma, eksik veya fazla düzeltme ve nadiren kornea ile ilgili sorunlar. Lazer tedavisi gözün uzunluğunu değiştirmez; bu nedenle yüksek miyopiye bağlı retina risklerini ortadan kaldırmaz ve düzenli göz dibi kontrolleri yine gereklidir. Ayrıca ilerleyen yaşta yakını görmede zorluk (presbiyopi) gelişmesini engellemez. Sonuçlar kişiden kişiye değişebileceği için beklentilerinizi hekiminizle açıkça konuşmanız önemlidir.

Yüksek miyopi ve göz sağlığı

Yüksek miyopisi olan kişilerde retina dekolmanı, glokom, erken katarakt ve miyopik makula hastalığı gibi sorunların riski daha yüksektir. Bu nedenle gözlük veya lazerle net görüyor olsanız bile göz doktorunuzun önerdiği aralıklarla göz dibi muayenesi yaptırmanız gerekir. Göz Hastalıkları uzmanları, miyopinin derecesine ve göz dibi bulgularına göre kontrol sıklığını belirler.

Göz sağlığını korumak için öneriler

• Ekran başında 20-20-20 kuralını uygulayın: Her 20 dakikada bir, yaklaşık 6 metre uzağa 20 saniye bakın.
• Okurken ve çalışırken ortamın yeterince aydınlık olmasına dikkat edin.
• Kitap veya ekranı gözlerinizden makul bir mesafede tutun.
• Çocukların her gün açık havada oyun oynamasını teşvik edin.
• Kontakt lens hijyenine özen gösterin.
• Güneşli havada ultraviyole korumalı güneş gözlüğü kullanın.
• Düzenli göz muayenelerinizi aksatmayın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda göz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• Uzağı görmekte zorlanıyor veya gözlerinizi kısarak bakıyorsanız
• Çocuğunuz tahtayı görmekte zorlandığını söylüyor ya da ekrana çok yakından bakıyorsa
• Gözlüğünüzle eskisi kadar net göremiyorsanız
• Sık baş ağrısı ve göz yorgunluğu yaşıyorsanız
• Lazer tedavisi düşünüyor ve uygunluğunuzu öğrenmek istiyorsanız

Şu belirtiler ise acil değerlendirme gerektirir; vakit kaybetmeden göz doktoruna veya acil servise başvurun:

• Aniden ortaya çıkan çok sayıda uçuşan siyah nokta veya ışık çakmaları
• Görme alanında perde inmesi veya gölge
• Ani görme kaybı
• Kontakt lens kullanırken gözde şiddetli ağrı, kızarıklık ve görmede azalma

Miyop, doğru tanı ve uygun düzeltme yöntemiyle günlük yaşamı kısıtlamadan yönetilebilen bir durumdur. Lazer tedavisi uygun kişilerde gözlük ve lens bağımlılığını azaltabilir; ancak hangi yöntemin size uygun olduğuna kapsamlı bir göz muayenesi sonrasında karar verilmelidir.