Glokom (Göz Tansiyonu) Sinsi İlerler: Belirtiler ve Tarama

Göz tansiyonu, tıbbi adıyla glokom, görme sinirinin zamanla hasar görmesiyle seyreden ve tedavi edilmediğinde kalıcı görme kaybına yol açabilen bir göz hastalığıdır. Halk arasında göz tansiyonu olarak bilinmesinin nedeni, hastalığın çoğu zaman göz içi basıncının yükselmesiyle ilişkili olmasıdır. Glokomun en tehlikeli yanı sinsi ilerlemesidir: En sık görülen türünde ağrı, kızarıklık ya da belirgin bir görme şikâyeti olmadan yıllar içinde görme alanı daralır ve kişi çoğu zaman hastalığı ancak ileri evrede fark eder. Kaybedilen görme geri kazanılamadığı için erken tanı ve düzenli tarama hayati önem taşır.

Bu yazıda glokomun ne olduğunu, kimlerin risk altında olduğunu, belirtilerini, tarama ve tanı yöntemlerini ve tedavi seçeneklerini bulacaksınız.

Glokom nedir?

Gözün ön kısmında, gözü besleyen ve şeklini korumasını sağlayan berrak bir sıvı (aköz hümör) sürekli olarak üretilir ve gözün içindeki bir kanal sistemiyle dışarı boşaltılır. Bu üretim ve boşaltım arasındaki denge, göz içi basıncını belirler. Boşaltım sisteminde bir sorun olduğunda sıvı birikir ve göz içi basıncı yükselir. Yüksek basınç, görüntüleri beyne ileten görme sinirini zamanla hasara uğratır.

Ancak glokom yalnızca yüksek basınçla açıklanamaz. Bazı kişilerde göz içi basıncı normal sınırlarda olduğu halde görme siniri hasar görebilir; buna normal basınçlı glokom denir. Bazı kişilerde ise basınç yüksek olduğu halde sinir hasarı gelişmeyebilir. Bu nedenle tanı yalnızca basınç ölçümüne değil, görme sinirinin ve görme alanının değerlendirilmesine dayanır.

Glokom türleri

Açık açılı glokom

En sık görülen türdür. Gözün boşaltım kanalları açık görünse de zamanla verimli çalışmaz ve basınç yavaş yavaş yükselir. Hastalık yıllar içinde, belirti vermeden ilerler. Önce görme alanının kenarları etkilenir; kişi merkezi görmesi korunduğu için uzun süre bir sorun fark etmez.

Kapalı açılı glokom

Gözün boşaltım açısının daralması veya kapanmasıyla gelişir. Kronik olarak sessizce ilerleyebileceği gibi, açının aniden kapanmasıyla akut bir atak şeklinde de ortaya çıkabilir. Akut atak acil tedavi gerektiren bir durumdur.

Diğer türler

• Doğuştan (konjenital) glokom: Bebeklerde görülür.
• İkincil glokom: Göz travması, göz içi iltihabı, uzun süreli kortizon kullanımı, diyabete bağlı göz değişiklikleri veya ileri katarakt gibi başka bir duruma bağlı olarak gelişir.

Glokom için risk faktörleri

• Yaş: 40 yaşından sonra risk belirgin şekilde artar.
• Aile öyküsü: Anne, baba veya kardeşlerde glokom olması riski önemli ölçüde yükseltir.
• Yüksek göz içi basıncı.
• Yüksek miyopi veya yüksek hipermetropi: Yüksek miyopi açık açılı, hipermetropi ise kapalı açılı glokom riskiyle ilişkilidir.
• Diyabet, yüksek tansiyon veya düşük tansiyon ve dolaşım sorunları.
• Uzun süreli kortizon kullanımı: Özellikle göz damlası şeklinde.
• Geçirilmiş göz travması veya göz ameliyatı.
• İnce kornea yapısı.
• Migren ve uyku apnesi gibi bazı durumlar da normal basınçlı glokomla ilişkilendirilmektedir.

Göz tansiyonu belirtileri

Açık açılı glokomda

Erken evrede genellikle hiçbir belirti yoktur. Hastalık ilerledikçe şu belirtiler ortaya çıkabilir:

• Görme alanının kenarlarında fark edilmeden gelişen daralma
• Merdivenlerde, kalabalıkta veya araç kullanırken kenardaki nesneleri fark etmekte zorlanma
• Kapıya, eşyalara çarpma
• İleri evrede tünelden bakıyormuş gibi görme

Her iki göz birbirinin eksikliğini telafi ettiği ve beyin boşlukları doldurduğu için kişi görme kaybının farkına çok geç varabilir. Bu nedenle glokom, görme kaybı oluşana kadar belirti vermeyen bir hastalık olarak bilinir.

Akut kapalı açılı glokom atağında

• Gözde ani ve şiddetli ağrı
• Gözde belirgin kızarıklık
• Ani görme bulanıklığı
• Işıkların çevresinde gökkuşağı renginde haleler
• Şiddetli baş ağrısı
• Bulantı ve kusma

Bu belirtiler, kalıcı görme kaybını önlemek için saatler içinde tedavi gerektirir.

Glokom taraması ve tanı yöntemleri

Glokomda erken tanının tek yolu düzenli göz muayenesidir. Kapsamlı bir glokom değerlendirmesi şu incelemeleri içerir:

• Göz içi basıncı ölçümü (tonometri): Göz içi basıncı ölçülür. Tek bir ölçüm tanı için yeterli değildir; basınç gün içinde değişebilir.
• Görme siniri muayenesi: Göz bebeği büyütülerek göz dibinde görme sinirinin başı incelenir ve hasar bulgusu aranır.
• Görme alanı testi: Kişinin çevresel görmesi bilgisayarlı bir cihazla değerlendirilir; glokoma bağlı kayıpları saptamada ve takipte önemlidir.
• Optik koherens tomografi (OCT): Görme siniri lif tabakasının kalınlığı ölçülür; erken hasarı göstermede yardımcıdır.
• Gonyoskopi: Gözün boşaltım açısının açık mı kapalı mı olduğu özel bir mercekle değerlendirilir.
• Kornea kalınlığı ölçümü (pakimetri): Basınç ölçümünün doğru yorumlanması için yapılır.

Kimler, ne sıklıkla muayene olmalı?

Uluslararası öneriler doğrultusunda 40 yaşından itibaren herkesin kapsamlı bir göz muayenesi yaptırması ve göz doktorunun önerdiği aralıklarla kontrollere devam etmesi önerilir. Ailesinde glokom olanlar, diyabet hastaları, yüksek miyopisi olanlar ve uzun süre kortizon kullananlar gibi risk grupları daha erken yaşta ve daha sık muayene olmalıdır. Kontrol sıklığını, risk durumunuza göre Göz Hastalıkları uzmanları belirler.

Sıradan bir gözlük muayenesinin glokom taraması yerine geçmediğini unutmamak gerekir; göz içi basıncı ölçümü ve göz dibi muayenesi mutlaka yapılmalıdır.

Göz tansiyonu yüksek ama glokom yok: Oküler hipertansiyon

Bazı kişilerde göz içi basıncı normalin üzerinde ölçüldüğü halde görme siniri ve görme alanı sağlıklıdır. Bu duruma oküler hipertansiyon denir. Oküler hipertansiyonu olan herkeste glokom gelişmez; ancak bu kişiler glokom açısından daha yüksek risk taşır. Göz doktoru; basıncın düzeyini, kornea kalınlığını, yaşı, aile öyküsünü ve diğer risk faktörlerini birlikte değerlendirerek tedavi başlanıp başlanmayacağına karar verir. Tedavi başlanmasa bile düzenli aralıklarla basınç ölçümü, görme siniri muayenesi ve görme alanı testiyle yakın takip gerekir. Bu sayede glokom gelişirse en erken evrede fark edilebilir.

Glokom tedavisi

Glokomun neden olduğu görme kaybı geri döndürülemez. Tedavinin amacı, göz içi basıncını düşürerek görme sinirinde daha fazla hasar oluşmasını önlemek ya da yavaşlatmaktır. Hangi tedavinin uygun olduğuna glokomun türüne, evresine ve kişinin genel durumuna göre göz doktoru karar verir.

Göz damlaları

Tedavide çoğunlukla ilk seçenek göz damlalarıdır. Bu damlalar ya göz içi sıvının üretimini azaltır ya da boşaltımını artırır. Damlaların her gün, önerilen saatlerde ve düzenli kullanılması çok önemlidir; glokom belirti vermediği için damlaları aksatmak kolaydır ama hastalığın ilerlemesine yol açabilir. Damlaların yan etkilerini ve diğer ilaçlarınızla etkileşimlerini hekiminizle konuşmalı, kullandığınız tüm ilaçları ona bildirmelisiniz.

Lazer tedavisi

• Açık açılı glokomda boşaltım kanallarının işlevini iyileştirmeye yönelik lazer uygulamaları basıncı düşürebilir.
• Kapalı açılı glokomda ve dar açılı gözlerde, renkli tabakada küçük bir delik açılarak sıvının akışını sağlayan lazer işlemi, akut atakları önlemek amacıyla uygulanabilir.

Cerrahi tedavi

Damla ve lazer tedavisine rağmen basınç kontrol altına alınamıyorsa, göz içi sıvıya yeni bir boşaltım yolu oluşturan cerrahi işlemler veya boşaltım implantları gündeme gelebilir. Bazı hastalarda katarakt ameliyatı da göz içi basıncının düşmesine katkı sağlayabilir.

Glokomla yaşam: Dikkat edilmesi gerekenler

• Damlalarınızı her gün aynı saatlerde kullanın; hatırlatıcılar işinize yarayabilir.
• Kontrol muayenelerinizi, şikâyetiniz olmasa bile aksatmayın.
• Kortizon içeren ilaçlar başta olmak üzere yeni bir ilaca başlarken hekiminize glokomunuz olduğunu söyleyin.
• Düzenli ve orta düzeyde fiziksel aktivite yapın; baş aşağı pozisyonda uzun süre kalınan egzersizler konusunda hekiminize danışın.
• Diyabet ve tansiyon gibi kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutun.
• Sigara içmeyin.
• Birinci derece yakınlarınızı glokom açısından muayene olmaya teşvik edin.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda göz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• 40 yaşını geçtiyseniz ve son yıllarda kapsamlı bir göz muayenesi olmadıysanız
• Ailenizde glokom öyküsü varsa
• Diyabetiniz, yüksek miyopiniz varsa veya uzun süre kortizon kullanıyorsanız
• Kenardaki nesneleri fark etmekte zorlandığınızı, sık çarptığınızı düşünüyorsanız
• Işıkların çevresinde haleler görüyorsanız

Şu belirtiler acil durumdur; vakit kaybetmeden göz doktoruna veya acil servise başvurun, gerekirse 112'yi arayın:

• Gözde ani ve şiddetli ağrı ile birlikte kızarıklık
• Ani görme bulanıklığı veya görme kaybı
• Göz ağrısına eşlik eden şiddetli baş ağrısı, bulantı ve kusma
• Işıkların çevresinde ani başlayan renkli haleler

Glokom sessizce ilerleyen bir hastalıktır; ancak erken tanı ve düzenli tedaviyle pek çok kişi ömür boyu yararlı görmesini koruyabilir. Görme kaybı oluşana kadar beklemek yerine, risk durumunuza uygun aralıklarla göz muayenesi yaptırmanız, gözlerinizi korumanın en etkili yoludur.