Katarakt Belirtileri ve Ameliyatı Hakkında Bilinmesi Gerekenler

Katarakt, gözün içinde yer alan ve normalde berrak olan doğal merceğin (lens) zamanla bulanıklaşmasıdır. Katarakt, özellikle 60 yaşından sonra sık görülür ve dünyada önlenebilir görme kaybının önde gelen nedenlerinden biridir. Bulanık görme, ışığa karşı hassasiyet ve renklerin soluk görünmesi gibi belirtilerle yavaş yavaş ilerler. İyi haber şu ki, katarakt ameliyatı günümüzde sık yapılan ve başarı oranı yüksek bir işlemdir; uygun hastalarda görmenin büyük ölçüde geri kazanılmasını sağlayabilir.

Bu yazıda kataraktın neden oluştuğunu, belirtilerini, tanının nasıl konduğunu, katarakt ameliyatının nasıl yapıldığını, göz içi lens seçeneklerini ve ameliyat sonrası nelere dikkat etmeniz gerektiğini bulacaksınız.

Katarakt nedir?

Gözümüzün ön kısmında, renkli tabakanın (iris) hemen arkasında doğal bir mercek bulunur. Bu mercek, gelen ışığı göz dibindeki retina tabakasına odaklayarak net görmemizi sağlar. Merceğin büyük kısmı su ve proteinlerden oluşur. Yaşla birlikte ya da çeşitli nedenlerle bu proteinler bozulur ve kümelenir; mercek giderek bulanıklaşır. Işık retinaya net ulaşamaz ve görüntü buğulu, puslu bir camın arkasından bakılıyormuş gibi algılanır.

Katarakt genellikle yavaş ilerler ve çoğu zaman her iki gözde, ancak farklı derecelerde gelişir. Başlangıçta görmeyi pek etkilemeyebilir; zamanla günlük işleri zorlaştıracak düzeye ulaşabilir.

Kataraktın nedenleri ve risk faktörleri

• Yaş: En sık neden yaşlanmaya bağlı değişikliklerdir.
• Diyabet: Şeker hastalarında katarakt daha erken yaşta ve daha hızlı gelişebilir.
• Uzun süreli kortizon kullanımı: Ağızdan, solunum yoluyla veya göz damlası şeklinde uzun süre kullanılan kortizonlu ilaçlar.
• Güneş ışınları: Korunmasız şekilde uzun süre ultraviyole ışınlarına maruz kalmak.
• Sigara ve aşırı alkol kullanımı.
• Göz travmaları ve geçirilmiş göz ameliyatları.
• Göz içi iltihapları (üveit).
• Yüksek derecede miyopi.
• Doğuştan katarakt: Gebelikte geçirilen bazı enfeksiyonlar, genetik ve metabolik hastalıklara bağlı olarak bebeklerde görülebilir.

Katarakt belirtileri

Katarakt ağrısızdır ve genellikle sinsi ilerler. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Bulanık görme: Görüntünün sisli, puslu veya buğulu görünmesi.
• Işığa hassasiyet ve kamaşma: Güneş ışığında, parlak lambalarda ve özellikle gece karşıdan gelen araç farlarında belirgin kamaşma.
• Gece görmede zorluk: Akşam ve gece araç kullanmanın zorlaşması.
• Işık kaynakları etrafında hale görme.
• Renklerin soluk veya sarımsı görünmesi.
• Gözlük numarasının sık değişmesi: Bazı katarakt türlerinde yakını gözlüksüz görmeye başlama gibi geçici bir değişiklik de olabilir.
• Tek gözde çift görme.
• Okumak için daha fazla ışığa ihtiyaç duyma.

Bu belirtilerin bir kısmı başka göz hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle görmenizde bir değişiklik fark ettiğinizde göz muayenesi yaptırmanız gerekir.

Katarakt tanısı nasıl konur?

Katarakt tanısı, göz doktoru tarafından yapılan kapsamlı bir göz muayenesiyle konur:

• Görme keskinliği ölçümü: Farklı mesafelerdeki görme düzeyi değerlendirilir.
• Biyomikroskop muayenesi: Özel bir mikroskopla gözün ön kısmı ve mercek ayrıntılı olarak incelenir; kataraktın tipi ve yoğunluğu belirlenir.
• Göz içi basıncı ölçümü: Glokom gibi eşlik eden sorunlar araştırılır.
• Göz dibi muayenesi: Göz bebeği damlayla büyütülerek retina ve görme siniri incelenir. Görme kaybının başka bir nedeni olup olmadığını anlamak için önemlidir.

Ameliyat planlanırsa, takılacak göz içi lensin gücünü hesaplamak için gözün uzunluğu ve kornea eğimi özel cihazlarla ölçülür.

Katarakt ilaçla geçer mi?

Kataraktı tedavi eden ya da ilerlemesini durduran kanıtlanmış bir göz damlası, ilaç veya bitkisel ürün bulunmamaktadır. Başlangıç döneminde gözlük numarasının güncellenmesi, okurken daha iyi aydınlatma kullanılması ve güneş gözlüğü takılması şikâyetleri bir süre hafifletebilir. Ancak katarakt görmeyi belirgin biçimde etkilemeye başladığında tek etkili tedavi cerrahidir.

Katarakt ameliyatı

Ne zaman ameliyat edilmeli?

Kataraktın olgunlaşmasını beklemek günümüzde gerekli değildir. Ameliyat zamanı, kataraktın görmenizi ne ölçüde etkilediğine ve günlük yaşamınızı ne kadar kısıtladığına göre belirlenir. Okuma, araç kullanma, iş yapma veya kendi bakımını sürdürme gibi işlerde zorlanmaya başladığınızda ameliyat gündeme gelebilir. Kataraktın çok ilerlemesi ve sertleşmesi ise ameliyatı teknik olarak zorlaştırabilir ve nadiren göz içi basıncının yükselmesi gibi sorunlara yol açabilir.

Ameliyat nasıl yapılır?

Günümüzde en sık kullanılan yöntem fakoemülsifikasyondur:

• Ameliyat çoğunlukla damla veya lokal anestezi ile yapılır; hasta uyanıktır ancak ağrı hissetmez.
• Gözün ön kısmından çok küçük bir kesi açılır.
• Bulanık mercek, ses dalgalarıyla küçük parçalara ayrılarak gözden alınır.
• Merceğin yerine, katlanabilir yapay bir göz içi lens yerleştirilir.
• Kesi genellikle dikiş gerektirmeden kendiliğinden kapanır.

Ameliyat genellikle kısa sürer ve hasta aynı gün evine dönebilir. Her iki gözde katarakt varsa, gözler genellikle farklı günlerde ameliyat edilir.

Göz içi lens seçenekleri

Takılacak göz içi lensin türü, hastanın göz yapısına, yaşam tarzına ve beklentilerine göre göz doktoruyla birlikte belirlenir:

• Tek odaklı (monofokal) lensler: Genellikle uzak mesafeyi net görmeyi sağlar; yakın için okuma gözlüğü gerekebilir. En sık kullanılan lens türüdür.
• Çok odaklı (multifokal) ve genişletilmiş odaklı lensler: Hem uzak hem de orta ve yakın mesafede gözlük ihtiyacını azaltmayı amaçlar. Bazı kişilerde gece ışık halkaları gibi yan etkiler olabilir ve her göze uygun değildir.
• Torik lensler: Belirgin astigmatizması olan hastalarda astigmatizmayı da düzeltmeye yöneliktir.

Hangi lensin size uygun olduğu, ayrıntılı ölçümler ve muayene sonrasında Göz Hastalıkları uzmanları ile birlikte kararlaştırılmalıdır.

Ameliyat sonrası süreç ve dikkat edilmesi gerekenler

Ameliyattan sonraki ilk günlerde hafif kaşıntı, batma, sulanma ve ışığa hassasiyet olabilir; görme birkaç gün içinde belirgin şekilde düzelir. İyileşme döneminde dikkat etmeniz gerekenler şunlardır:

• Hekiminizin önerdiği göz damlalarını düzenli ve doğru şekilde kullanın.
• Gözünüzü ovuşturmayın ve bastırmayın; ilk günlerde özellikle geceleri koruyucu kapak kullanmanız istenebilir.
• Gözünüze su, sabun ve kozmetik ürün kaçırmamaya özen gösterin.
• Havuz, deniz ve tozlu ortamlardan bir süre uzak durun.
• Ağır kaldırma ve ani eğilme gibi hareketlerden hekiminizin önerdiği süre boyunca kaçının.
• Kontrol muayenelerinizi aksatmayın.
• Gözlük ihtiyacınız ameliyattan birkaç hafta sonra, göz iyileştikten sonra yeniden değerlendirilir.

Olası riskler

Katarakt ameliyatı güvenli kabul edilen bir işlem olsa da her cerrahide olduğu gibi bazı riskler bulunur: enfeksiyon, göz içi iltihabı, göz içi basıncında artış, retina dekolmanı ve lensin yerinden oynaması bunlardan bazılarıdır. Ayrıca ameliyattan aylar veya yıllar sonra lensin arkasındaki kapsülde bulanıklaşma (ikincil katarakt) gelişebilir; bu durum genellikle kısa süren bir lazer işlemiyle giderilebilir.

Ameliyata hazırlık

Ameliyat öncesinde göz doktorunuz ayrıntılı ölçümler yapar ve genel sağlık durumunuzu değerlendirir. Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve prostat sorunları için kullanılan bazı ilaçları hekiminize bildirmeniz önemlidir; çünkü bu ilaçlar ameliyat sırasında göz bebeğinin davranışını etkileyebilir. Diyabetiniz varsa kan şekerinizin kontrol altında olması gerekir. Ameliyat günü göz çevresine makyaj yapmamanız ve sizi eve götürecek bir refakatçiyle gelmeniz önerilir. Ameliyat sonrası ilk günlerde araç kullanmamanız gerekebilir; ne zaman araç kullanabileceğinizi kontrol muayenesinde hekiminiz söyleyecektir.

Kataraktın gelişimini geciktirmek mümkün mü?

Kataraktı tamamen önlemenin kesin bir yolu yoktur; ancak bazı önlemler riskin azaltılmasına yardımcı olabilir:

• Güneşli havalarda ultraviyole korumalı güneş gözlüğü ve şapka kullanın.
• Sigara içmeyin.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi kontrol altında tutun.
• Kortizonlu ilaçları hekim önerisi dışında kullanmayın.
• Sebze ve meyveden zengin dengeli beslenin.
• Gözünüzü travmalara karşı koruyun.
• 40 yaşından sonra düzenli göz muayenesi yaptırın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda göz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• Görmenizde bulanıklık veya puslanma fark ettiyseniz
• Gece araç kullanırken farlardan belirgin şekilde rahatsız oluyorsanız
• Gözlük numaranız sık değişiyorsa
• Renkleri eskisinden soluk görüyorsanız
• Okumak veya günlük işleri yapmak giderek zorlaşıyorsa
• Bebeğinizin göz bebeğinde beyazlık veya gözlerinde kayma fark ettiyseniz

Şu durumlarda ise vakit kaybetmeden göz doktoruna veya acil servise başvurun:

• Ani görme kaybı
• Gözde şiddetli ağrı, kızarıklık ve bulantı-kusma
• Görme alanında perde inmesi, ani başlayan çok sayıda uçuşan cisim veya ışık çakmaları
• Katarakt ameliyatı sonrası artan ağrı, kızarıklık, akıntı veya görmede azalma

Katarakt yaşlanmanın sık görülen bir parçası olsa da görme kaybını kader olarak kabul etmek gerekmez. Düzenli göz muayenesi ve doğru zamanda planlanan bir ameliyatla, pek çok kişi net görmeye ve aktif yaşamına yeniden kavuşabilir.