Sinüzit Belirtileri: Akut ve Kronik Sinüzit Farkı

Sinüzit, yüz kemiklerinin içinde yer alan ve burunla bağlantılı hava boşluklarının, yani sinüslerin iç yüzeyini döşeyen mukozanın iltihaplanmasıdır. Sinüzit toplumda çok yaygın görülür ve çoğu zaman bir soğuk algınlığının ardından ortaya çıkar. Burun tıkanıklığı, koyu renkli burun akıntısı ve yüzde dolgunluk hissi en bilinen belirtileridir. Kimi zaman birkaç günde kendiliğinden geçen hafif bir tablo olarak seyrederken, kimi zaman aylarca süren ve yaşam kalitesini belirgin biçimde düşüren kronik bir soruna dönüşebilir.

Bu yazıda sinüslerin işlevini, sinüzit belirtilerini, akut ve kronik sinüzit arasındaki farkları, tanı ve tedavi seçeneklerini ve hangi durumlarda doktora başvurmanız gerektiğini bulacaksınız.

Sinüsler nedir ve sinüzit nasıl gelişir?

Yüzümüzde, alın kemiğinde, elmacık kemiklerinin arkasında, gözlerin arasında ve burun boşluğunun derininde olmak üzere dört çift sinüs bulunur. Bu boşluklar, solunan havayı ısıtıp nemlendirir, kafatasını hafifletir ve sese tını kazandırır. Sinüslerin iç yüzeyindeki mukoza sürekli bir miktar salgı üretir; bu salgı küçük kanallar aracılığıyla buruna boşalır.

Nezle, alerji veya başka bir nedenle burun mukozası şiştiğinde bu küçük kanallar tıkanır. Sinüslerde biriken salgı, mikropların çoğalması için uygun ortam oluşturur ve iltihap gelişir. Sinüzit böylece ortaya çıkar.

Sinüzite yol açan nedenler ve risk faktörleri

• Viral üst solunum yolu enfeksiyonları: Akut sinüzitin en sık nedenidir. Soğuk algınlığına bağlı sinüzitin büyük çoğunluğu viraldir.
• Bakteriyel enfeksiyonlar: Viral enfeksiyonun ardından, daha az sıklıkla gelişir.
• Alerjik rinit: Burun mukozasının sürekli şiş olması sinüs kanallarını tıkar.
• Burun eğriliği ve burun eti büyümesi: Burun içindeki yapısal sorunlar sinüslerin havalanmasını bozar.
• Burun polipleri: Kronik sinüzitte sık görülen, mukozadan kaynaklanan iyi huylu şişliklerdir.
• Diş kaynaklı enfeksiyonlar: Üst çene dişlerindeki iltihap, elmacık kemiği arkasındaki sinüse yayılabilir.
• Sigara dumanı ve hava kirliliği.
• Astım ve bağışıklık sistemi sorunları.

Sinüzit belirtileri

Sinüzit belirtileri, iltihabın hangi sinüste olduğuna ve hastalığın süresine göre değişebilir. En sık görülen belirtiler şunlardır:

• Burun tıkanıklığı: Burundan nefes almakta güçlük.
• Burun akıntısı: Sarı-yeşil, koyu kıvamlı akıntı; burundan öne ya da boğaza doğru geriye akabilir.
• Yüz ağrısı ve basınç hissi: Alında, gözlerin arasında, yanaklarda veya üst dişlerde ağrı ve dolgunluk. Öne eğilince ağrının artması tipiktir.
• Koku alma duyusunda azalma.
• Baş ağrısı.
• Geniz akıntısına bağlı öksürük: Özellikle geceleri ve sabahları artabilir.
• Ağız kokusu, halsizlik ve yorgunluk.
• Ateş: Özellikle akut bakteriyel sinüzitte görülebilir.
• Kulakta dolgunluk hissi.

Her baş ağrısı ya da yüz ağrısı sinüzit değildir. Burun belirtileri olmadan yalnızca alın ağrısı varsa, migren veya gerilim tipi baş ağrısı gibi başka nedenler de düşünülmelidir.

Akut ve kronik sinüzit arasındaki fark

Sinüzit, belirtilerin süresine göre sınıflandırılır. Bu ayrım hem tanı hem de tedavi açısından önemlidir.

Akut sinüzit

• Belirtiler dört haftadan kısa sürer.
• Çoğunlukla soğuk algınlığının ardından başlar.
• Büyük kısmı viraldir ve 7-10 gün içinde kendiliğinden düzelme eğilimi gösterir.
• Belirtiler 10 günden uzun sürerse, başlangıçta yüksek ateş ve yoğun pürülan akıntı varsa ya da düzelme sonrası yeniden kötüleşme olursa bakteriyel sinüzit düşünülebilir.

Kronik sinüzit

• Belirtiler on iki haftadan uzun sürer.
• Burun tıkanıklığı, geniz akıntısı, yüzde dolgunluk ve koku kaybı ön plandadır; ateş genellikle yoktur.
• Altta çoğunlukla alerji, burun polipleri, burun eğriliği veya astım gibi süregen bir sorun bulunur.
• Tedavi daha uzun sürelidir ve bazen cerrahi gerektirebilir.

Bunların dışında yılda dört veya daha fazla kez tekrarlayan, ataklar arasında tamamen düzelen sinüzit tablosu ise tekrarlayan akut sinüzit olarak adlandırılır ve altta yatan nedenin araştırılmasını gerektirir.

Sinüzit tanısı nasıl konur?

Akut sinüzit tanısı çoğunlukla belirtilere ve hekim muayenesine dayanır. Muayenede burun içi incelenir, yüzdeki hassasiyet değerlendirilir. Gerekli görüldüğünde şu yöntemler kullanılır:

• Endoskopik burun muayenesi: İnce, ışıklı bir kamera ile burun içi ve sinüs ağızları ayrıntılı olarak incelenir. Kısa süren ve genellikle lokal uyuşturucu sprey ile yapılan bir işlemdir.
• Sinüs tomografisi: Kronik sinüzitte, komplikasyon şüphesinde veya ameliyat planlanırken tercih edilir. Basit sinüzit tanısı için rutin olarak gerekmez.
• Alerji testleri: Alerjik bir zemin düşünülüyorsa istenebilir.
• Kültür: Tedaviye yanıt vermeyen olgularda akıntıdan örnek alınabilir.

Kronik veya tekrarlayan sinüzit şikâyetleriniz varsa Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanları tarafından değerlendirilmeniz, altta yatan nedenin bulunması için önemlidir.

Sinüzit tedavisi

Tedavi, sinüzitin türüne, süresine ve nedenine göre hekim tarafından planlanır.

Akut sinüzitte tedavi

Viral akut sinüzitte antibiyotik gerekmez; tedavi belirtileri hafifletmeye yöneliktir:

• Tuzlu su (serum fizyolojik) ile burun yıkama
• Bol sıvı tüketimi ve dinlenme
• Hekimin önerdiği ağrı kesici ve ateş düşürücüler
• Gerekli görüldüğünde burun spreyleri
• Buhar solumak ve yüze ılık kompres uygulamak rahatlama sağlayabilir

Burun açıcı spreyler kısa süreli rahatlama sağlasa da birkaç günden uzun kullanıldığında burun tıkanıklığını kötüleştirebilir; bu nedenle hekiminizin önerdiği süreyi aşmamalısınız. Bakteriyel sinüzit düşünülen hastalarda antibiyotik tedavisine hekim karar verir.

Kronik sinüzitte tedavi

• Düzenli burun yıkama
• İltihabı azaltan burun spreyleri
• Alerji varsa alerjiye yönelik tedavi ve alerjenlerden korunma
• Altta yatan astım, reflü veya diş sorunlarının tedavisi
• Belirli durumlarda kısa süreli ilaç tedavileri

Cerrahi tedavi

İlaç tedavisine yanıt vermeyen kronik sinüzitte, burun polipleri, ileri burun eğriliği veya komplikasyon durumunda endoskopik sinüs cerrahisi gündeme gelebilir. Bu yöntemde yüzde kesi yapılmadan, burun içinden kamerayla girilerek tıkalı sinüs ağızları genişletilir ve sinüslerin havalanması sağlanır. Ameliyat kararı, muayene ve tomografi bulgularına göre verilir.

Çocuklarda sinüzit

Çocuklarda sinüsler doğumdan sonra yavaş yavaş gelişir; alın sinüsleri örneğin ancak okul çağından sonra belirginleşir. Bu nedenle çocuklarda sinüzit belirtileri yetişkinlerden farklı olabilir. On günden uzun süren burun akıntısı ve gündüz de devam eden öksürük, ağız kokusu, huzursuzluk ve bazen göz çevresinde hafif şişlik görülebilir. Çocuklarda geniz eti büyümesi hem burun tıkanıklığına hem de tekrarlayan sinüzite zemin hazırlayabilir. Uzun süren ya da sık tekrarlayan şikâyetlerde çocuğunuzun bir hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Sinüzit ile günlük yaşam

Kronik sinüziti olan kişilerde günlük alışkanlıklar şikâyetlerin seyrini etkileyebilir. Uçak yolculuğu ve dalış gibi basınç değişiklikleri, sinüs ağızları tıkalıyken yüzde belirgin ağrıya yol açabilir; aktif bir sinüzit atağı sırasında bu tür etkinlikleri ertelemek ya da öncesinde hekiminize danışmak faydalıdır. Klorlu havuz suyu bazı kişilerde burun mukozasını tahriş edebilir. Düzenli burun yıkama alışkanlığı, özellikle tozlu ortamlarda çalışanlarda ve polen mevsiminde şikâyetleri azaltmaya yardımcı olabilir. Tedavinizi şikâyetleriniz geçince kendiliğinden bırakmak yerine kontrol muayenesinde hekiminizle birlikte değerlendirmeniz, sık tekrarların önüne geçmek açısından önemlidir.

Sinüzitten korunmak için öneriler

• Ellerinizi sık yıkayarak soğuk algınlığı riskini azaltın.
• Sigara içmeyin ve dumanlı ortamlardan uzak durun.
• Alerjiniz varsa tedavinizi düzenli sürdürün.
• Evinizin havasını çok kuru tutmayın.
• Soğuk algınlığı sırasında burnunuzu sert sümkürmeyin; tek tek ve nazikçe temizleyin.
• Yıllık grip aşısı konusunda hekiminize danışın.
• Diş kontrollerinizi düzenli yaptırın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda hekime başvurmanız önerilir:

• Belirtileriniz 10 günden uzun sürüyor ve düzelme göstermiyorsa
• Başlangıçta düzelip sonra yeniden kötüleşme olduysa
• Yüksek ateş ve şiddetli yüz ağrısı varsa
• Yılda birkaç kez tekrarlayan sinüzit atakları geçiriyorsanız
• Üç aydan uzun süren burun tıkanıklığı, geniz akıntısı veya koku kaybınız varsa
• Tek taraflı ve kanlı burun akıntısı fark ettiyseniz

Şu durumlarda ise beklemeden acil servise başvurun ya da 112'yi arayın:

• Göz çevresinde şişlik, kızarıklık, göz kapağında düşme
• Çift görme, görme bulanıklığı veya göz hareketlerinde ağrı
• Şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, yüksek ateş
• Bilinç bulanıklığı veya kişilik değişikliği
• Alında belirgin şişlik

Bu belirtiler enfeksiyonun göz çevresine veya beyne yayıldığını gösterebilir ve acil tedavi gerektirir.

Sinüzit çoğu zaman basit önlemlerle geçen bir rahatsızlıktır; ancak uzun süren ya da sık tekrarlayan şikâyetlerin altında tedavi edilebilir bir neden yatıyor olabilir. Belirtilerinizi geçiştirmeden hekim değerlendirmesi yaptırmanız, doğru tedaviye daha hızlı ulaşmanızı sağlar.