Bademcik Ameliyatı Kimlere Gerekir?

Bademcik ameliyatı, tıbbi adıyla tonsillektomi, boğazın iki yanında yer alan bademciklerin cerrahi olarak çıkarılmasıdır ve kulak burun boğaz alanında en sık yapılan ameliyatlardan biridir. Geçmiş yıllarda daha yaygın biçimde uygulanan bu ameliyat, günümüzde belirli ölçütlere göre ve gerçekten fayda sağlayacağı düşünülen kişilerde önerilmektedir. Her boğaz ağrısı ya da her büyük bademcik ameliyat gerektirmez; ancak sık tekrarlayan enfeksiyonlar veya uykuda solunumu bozan büyük bademcikler söz konusu olduğunda ameliyat yaşam kalitesini belirgin biçimde artırabilir.

Bu yazıda bademciklerin görevini, bademcik ameliyatının hangi durumlarda gerektiğini, geniz eti ile ilişkisini, ameliyat sürecini ve iyileşme döneminde dikkat edilmesi gerekenleri bulacaksınız.

Bademcikler ne işe yarar?

Bademcikler (tonsiller), ağız boşluğunun arka kısmında, dil kökünün iki yanında yer alan lenf dokusu yapılarıdır. Geniz eti (adenoid) ise burnun arka kısmında, genizde bulunan benzer bir dokudur. Bu yapılar, ağız ve burun yoluyla giren mikroplara karşı vücudun ilk savunma hattının bir parçasıdır ve özellikle erken çocukluk döneminde bağışıklık sisteminin gelişimine katkıda bulunur.

Bademcikler ve geniz eti genellikle 3-7 yaş arasında en büyük boyutlarına ulaşır ve ergenlikten itibaren küçülme eğilimine girer. Vücutta bağışıklık görevini üstlenen pek çok başka lenf dokusu bulunduğundan, bademciklerin alınması bağışıklık sistemini anlamlı ölçüde zayıflatmaz.

Bademcik iltihabı nedir?

Bademcik iltihabı (tonsillit), bademciklerin virüs veya bakterilerle enfekte olmasıdır. Çocuklarda ve gençlerde sık görülür. Tipik belirtileri şunlardır:

• Boğaz ağrısı ve yutkunurken ağrı
• Ateş, halsizlik
• Bademciklerde kızarıklık, şişlik ve üzerinde beyaz-sarı plaklar
• Boyunda hassas, büyümüş lenf bezleri
• Ağız kokusu
• Çocuklarda karın ağrısı, kusma ve iştahsızlık

Bademcik iltihaplarının önemli bir kısmı viraldir ve antibiyotik gerektirmez. Bakteriyel olanlarda, özellikle A grubu beta hemolitik streptokok enfeksiyonunda, hekim tarafından uygun antibiyotik tedavisi düzenlenir. Bu bakteriye bağlı enfeksiyonların tedavi edilmemesi, nadiren de olsa romatizmal ateş gibi ciddi sorunlara yol açabileceğinden boğaz ağrısının hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Bademcik ameliyatı kimlere gerekir?

Bademcik ameliyatı kararı, kişinin şikâyetleri, enfeksiyonların sıklığı ve şiddeti, muayene bulguları ve genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir. Ameliyatın en sık nedenleri iki ana başlıkta toplanabilir.

Sık tekrarlayan bademcik iltihabı

Uluslararası kılavuzlarda yaygın olarak kullanılan ölçütlere göre, hekim tarafından belgelenmiş olmak kaydıyla şu sıklıkta enfeksiyon geçiren kişilerde ameliyat değerlendirilebilir:

• Son bir yılda yedi veya daha fazla atak
• Son iki yılın her birinde beş veya daha fazla atak
• Son üç yılın her birinde üç veya daha fazla atak

Bu ataklarda ateş, bademciklerde iltihap, boyunda büyümüş lenf bezleri veya bakteriyel enfeksiyonun gösterilmesi gibi bulguların bulunması beklenir. Okul ya da iş kaybına yol açan, yaşam kalitesini belirgin biçimde bozan ataklar da karar sürecinde dikkate alınır.

Uykuda solunum bozukluğu

Özellikle çocuklarda büyük bademcikler ve geniz eti, uyku sırasında hava yolunu daraltarak horlamaya, nefes durmalarına ve uyku apnesine neden olabilir. Bu durum çocuğun uyku kalitesini, büyüme-gelişmesini, okul başarısını ve davranışlarını olumsuz etkileyebilir. Uykuda solunum bozukluğu olan çocuklarda bademcik ve geniz eti ameliyatı çoğu zaman belirgin düzelme sağlar.

Diğer nedenler

• Bademcik çevresi apsesi: Bademciğin çevresinde iltihap birikmesi; tekrarlayan olgularda ameliyat önerilebilir.
• Tek taraflı bademcik büyümesi: Özellikle yetişkinlerde, ani büyüme veya şüpheli görünüm varsa tümör olasılığını dışlamak için ameliyat gerekebilir.
• Yutma veya konuşmayı bozan aşırı büyük bademcikler.
• Kronik bademcik iltihabı ve bademcik taşları: Sürekli ağız kokusu ve boğaz rahatsızlığına neden olan, diğer tedavilere yanıt vermeyen durumlarda seçilmiş hastalarda düşünülebilir.
• Febril nöbetlerle seyreden bazı periyodik ateş sendromları.

Geniz eti ve bademcik ilişkisi

Geniz eti büyümesi özellikle küçük çocuklarda sık görülür ve çoğu zaman bademcik büyümesiyle bir arada bulunur. Geniz eti büyük olan çocuklarda şu belirtiler görülebilir:

• Sürekli ağızdan nefes alma ve ağzı açık uyuma
• Horlama ve uykuda nefes durmaları
• Genizden konuşma
• Sık tekrarlayan orta kulak iltihabı ve kulakta sıvı birikmesi
• İşitmede azalma
• Sık sinüzit ve sürekli burun akıntısı

Geniz eti ameliyatı (adenoidektomi), uygun hastalarda tek başına ya da bademcik ameliyatıyla birlikte yapılabilir. Kulakta sıvı birikmesi olan çocuklarda gerekirse aynı seansta kulak zarına tüp takılması da planlanabilir.

Ameliyat öncesi değerlendirme

Bademcik ameliyatı kararı, Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanları tarafından yapılan ayrıntılı muayene sonrasında verilir. Bu süreçte:

• Enfeksiyonların sıklığı ve şiddeti, kullanılan tedaviler sorgulanır.
• Ağız, boğaz, burun ve kulaklar muayene edilir; gerekirse endoskopik inceleme yapılır.
• Uykuda solunum bozukluğu şüphesinde uyku testi istenebilir.
• Kanama eğilimi açısından aile öyküsü sorgulanır ve gerekli kan tetkikleri yapılır.
• Anestezi değerlendirmesi yapılır.

Kanama bozukluğu, kontrol altında olmayan kronik hastalıklar veya aktif enfeksiyon gibi durumlarda ameliyat ertelenebilir ya da özel önlemler alınması gerekebilir.

Bademcik ameliyatı nasıl yapılır?

Tonsillektomi genel anestezi altında, ağız yoluyla yapılır; dışarıdan herhangi bir kesi yoktur. Bademcikler çevre dokulardan ayrılarak çıkarılır ve kanama kontrolü sağlanır. Farklı cerrahi teknikler kullanılabilir; hangi yöntemin seçileceğine hastanın durumuna göre cerrah karar verir. Ameliyat genellikle kısa sürer. Hastalar çoğunlukla aynı gün ya da bir gece gözlem sonrasında taburcu edilir.

Ameliyat sonrası iyileşme dönemi

İyileşme süreci genellikle yaklaşık iki hafta sürer. Bu dönemde dikkat edilmesi gerekenler şunlardır:

• Boğaz ağrısı: İlk günlerde belirgindir ve bazen kulağa yayılabilir. Hekiminizin önerdiği ağrı kesicileri düzenli kullanmanız önemlidir.
• Beslenme: Bol sıvı tüketmek iyileşmeyi hızlandırır ve kanama riskini azaltır. İlk günlerde ılık ya da soğuk, yumuşak yiyecekler tercih edilir; çok sıcak, sert, baharatlı ve asitli yiyeceklerden kaçınılır.
• Beyaz kabuk: Ameliyat bölgesinde birkaç gün içinde beyaz-sarı bir tabaka oluşur; bu normal iyileşmenin parçasıdır ve enfeksiyon belirtisi değildir.
• Dinlenme: Çocukların bir süre okula gitmemesi, yetişkinlerin ağır fiziksel aktiviteden kaçınması önerilir.
• Ağız kokusu: İyileşme döneminde geçici olarak görülebilir.

Ameliyat sonrası en önemli risk kanamadır. Kanama genellikle ilk 24 saat içinde ya da kabukların döküldüğü 5-10. günler arasında görülebilir. Diğer olası riskler arasında anesteziye bağlı sorunlar, sıvı alamamaya bağlı susuzluk, geçici ses değişikliği ve tat almada geçici değişiklikler sayılabilir.

Yetişkinlerde bademcik ameliyatı

Bademcik ameliyatı yalnızca çocuklara özgü değildir. Yetişkinlerde de sık tekrarlayan bademcik iltihabı, bademcik çevresi apsesi, tek taraflı bademcik büyümesi veya uykuda solunum bozukluğu gibi nedenlerle ameliyat gerekebilir. Yetişkinlerde iyileşme süreci çocuklara göre genellikle daha ağrılı ve biraz daha uzun olabilir; işe dönüş zamanı, yapılan işin niteliğine göre hekimle birlikte planlanmalıdır. Yetişkinlerde horlama ve uyku apnesi için bademcik ameliyatı düşünülüyorsa, sorunun kaynağının gerçekten bademcikler olup olmadığı ayrıntılı muayene ve uyku testiyle netleştirilir; çünkü yetişkinlerde horlamanın çoğu zaman birden fazla nedeni vardır.

Ameliyat yerine izlem mümkün mü?

Atak sıklığı ameliyat ölçütlerini karşılamayan veya şikâyetleri hafif olan kişilerde, özellikle çocuklarda, bir süre izlem önerilebilir. Çocuk büyüdükçe bademcik iltihaplarının sıklığı doğal olarak azalabilir. Bu dönemde ataklar hekim tarafından kayıt altına alınır, tedavileri düzenlenir ve ameliyat kararı gerektiğinde yeniden değerlendirilir. Uykuda solunum bozukluğu olan bazı hafif olgularda ise ilaç tedavisi ve yakın takip ilk seçenek olabilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda kulak burun boğaz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• Yılda birkaç kez tekrarlayan ateşli boğaz enfeksiyonları geçiriyorsanız ya da çocuğunuz geçiriyorsa
• Çocuğunuz her gece horluyor, ağzı açık uyuyor veya uykuda nefesi duruyorsa
• Sürekli ağız kokusu ve boğazda takılma hissi varsa
• Bademciklerden biri diğerinden belirgin büyükse
• Sık orta kulak iltihabı ve işitmede azalma fark ediyorsanız

Şu durumlarda ise beklemeden acil servise başvurun veya 112'yi arayın:

• Ağzını açmakta ve yutkunmakta ciddi güçlük, salya akıtma
• Nefes almakta zorlanma
• Boyunda hızla artan şişlik ve şiddetli tek taraflı boğaz ağrısı
• Ameliyat sonrası ağızdan veya burundan taze kan gelmesi, kan kusma ya da sık yutkunma
• Ameliyat sonrası sıvı alamama, idrar miktarında belirgin azalma ve yüksek ateş

Bademcik ameliyatı, doğru hastada ve doğru zamanda yapıldığında sık enfeksiyonları ve uykuda solunum sorunlarını belirgin biçimde azaltabilir. Kararın, enfeksiyonların sayısı ve şiddeti, uyku bulguları ve kişinin genel durumu dikkate alınarak hekiminizle birlikte verilmesi en sağlıklı yaklaşımdır.