Burun Eğriliği (Septum Deviasyonu) ve Ameliyatı

Burun eğriliği, tıbbi adıyla septum deviasyonu, burun boşluğunu sağ ve sol olarak ikiye ayıran kıkırdak ve kemik yapıdaki duvarın, yani septumun bir tarafa doğru kaymasıdır. Burun eğriliği oldukça yaygındır; hatta pek çok insanın septumu tam olarak düz değildir. Ancak eğrilik belirgin olduğunda burun tıkanıklığı, horlama, sık tekrarlayan sinüzit ve baş ağrısı gibi yaşam kalitesini düşüren sorunlara yol açabilir. Bu durumda septoplasti adı verilen ameliyatla eğrilik düzeltilebilir.

Bu yazıda burun eğriliğinin nedenlerini, belirtilerini, nasıl teşhis edildiğini, hangi durumlarda ameliyat gerektiğini ve ameliyat sonrası süreci bulacaksınız.

Septum ve septum deviasyonu nedir?

Septum, ön kısmı kıkırdak, arka kısmı ince kemiklerden oluşan ve üzeri mukozayla kaplı bir duvardır. Normalde burnun ortasında yer alarak her iki burun deliğinden eşit hava akımı sağlar. Burun Eğriliği olan kişilerde bu duvar bir tarafa ya da S şeklinde her iki tarafa kıvrılarak burun boşluğunu daraltır.

Eğrilik dışarıdan bakıldığında fark edilmeyebilir. Dış burnun eğri görünmesi her zaman iç yapının da eğri olduğu anlamına gelmez; tersine, dışarıdan düz görünen bir burunda içeride belirgin bir eğrilik bulunabilir. Bu nedenle tanı, burun içinin muayenesiyle konur.

Burun eğriliğinin nedenleri

• Doğuştan: Anne karnındaki gelişim sırasında ya da doğum eyleminde septum eğri gelişebilir.
• Büyüme dönemi: Çocukluk ve ergenlikte yüz kemikleri büyürken septum düzensiz gelişebilir.
• Travma: Spor yaralanmaları, düşmeler, trafik kazaları veya kavga sırasında burna gelen darbeler sık nedenlerdir. Çocuklukta fark edilmeyen küçük travmalar bile yıllar içinde eğriliğe yol açabilir.

Burun eğriliği; burun eti büyümesi (konka hipertrofisi), alerjik rinit veya burun polipleri ile bir arada olduğunda şikâyetler daha belirgin hale gelir.

Burun eğriliğinin belirtileri

Hafif eğriliklerde hiçbir şikâyet olmayabilir. Belirgin eğriliklerde ise şu belirtiler görülebilir:

• Burun tıkanıklığı: En sık belirtidir. Genellikle bir tarafta daha belirgindir; bazen her iki taraf da tıkalıdır. Soğuk algınlığı veya alerji dönemlerinde artar.
• Ağızdan nefes alma: Özellikle uykuda ağzı açık uyuma ve sabah ağız kuruluğu.
• Horlama ve uyku kalitesinde bozulma: Burun tıkanıklığı horlamayı artırabilir ve uyku apnesini kötüleştirebilir.
• Tekrarlayan sinüzit: Sinüs ağızlarının havalanması bozulduğu için sinüs enfeksiyonları sıklaşabilir.
• Burun kanaması: Eğriliğin olduğu bölgedeki mukoza hava akımıyla kuruyup kolay kanayabilir.
• Baş ve yüz ağrısı: Eğrilik bölgesinin karşı yapılara temas etmesiyle ilişkili olabilir.
• Geniz akıntısı ve sık boğaz enfeksiyonları.
• Egzersiz sırasında yeterince nefes alamama.
• Yatarken bir tarafa yatmayı tercih etme.

Burun tıkanıklığının tek nedeni eğrilik değildir

Sürekli burun tıkanıklığı yaşayan herkesin sorunu burun eğriliği değildir. Alerjik rinit, burun eti büyümesi, burun polipleri, kronik sinüzit, çocuklarda geniz eti, uzun süre burun açıcı sprey kullanımına bağlı ilaç kaynaklı rinit ve nadiren burun tümörleri de benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle tedavi planı yapılmadan önce burun tıkanıklığının gerçek nedeninin ortaya konması gerekir.

Burun eğriliği nasıl teşhis edilir?

Tanı, Kulak Burun Boğaz Hastalıkları uzmanları tarafından yapılan muayeneyle konur:

• Öykü: Tıkanıklığın ne zamandır olduğu, tek mi çift taraflı mı olduğu, travma öyküsü, alerji, horlama ve kullanılan ilaçlar sorgulanır.
• Ön burun muayenesi: Işık kaynağı ve burun spekulumu ile burun içi incelenir.
• Endoskopik burun muayenesi: İnce bir kamerayla burnun arka bölümleri, sinüs ağızları ve geniz bölgesi ayrıntılı olarak görüntülenir.
• Bilgisayarlı tomografi: Sinüs hastalığı şüphesinde veya ameliyat planlanırken istenebilir.
• Alerji testleri: Alerjik bir zemin düşünülüyorsa yapılabilir.

Muayenede yalnızca septum değil, burun etleri, burun kanadı yapısı ve sinüsler de birlikte değerlendirilir; çünkü başarılı bir tedavi için tüm sorunların birlikte ele alınması gerekir.

Burun eğriliği tedavisi

İlaç tedavisi ne kadar etkilidir?

İlaçlar, kemik ve kıkırdaktan oluşan eğriliği düzeltemez. Ancak eşlik eden alerji, mukoza şişliği veya burun eti büyümesine bağlı tıkanıklığı azaltarak şikâyetleri hafifletebilir. Hafif eğriliği olan ve şikâyetleri az olan kişilerde tuzlu su ile burun yıkama ve hekimin önerdiği burun spreyleri yeterli olabilir. Burun açıcı spreylerin uzun süre kullanılması ise tıkanıklığı kalıcı hale getirebileceği için önerilmez.

Septoplasti ameliyatı

Septoplasti, eğri olan kıkırdak ve kemik kısımların düzeltilmesi ya da kısmen çıkarılması işlemidir. Ameliyat burun içinden yapılır; dışarıdan kesi yapılmaz ve burnun dış görünümü değişmez.

Septoplasti genellikle şu durumlarda önerilir:

• Yaşam kalitesini bozan, ilaç tedavisiyle düzelmeyen burun tıkanıklığı
• Eğriliğe bağlı tekrarlayan sinüzit
• Sık tekrarlayan burun kanaması
• Horlama ve uyku apnesinde burun yolunun açılmasının gerektiği durumlar
• Sinüs veya başka bir burun ameliyatı için erişimin sağlanması

Ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında yapılır ve süresi eğriliğin derecesine göre değişir. Gerekli görüldüğünde aynı seansta burun eti küçültme veya sinüs cerrahisi de uygulanabilir. Hem burun tıkanıklığı hem de dış burun şekliyle ilgili şikâyeti olan kişilerde septoplasti, estetik burun ameliyatıyla birleştirilerek septorinoplasti olarak planlanabilir.

Çocuklarda burun ve yüz gelişimi sürdüğü için septoplasti genellikle büyümenin tamamlanmasına kadar ertelenir; ancak ciddi solunum sorunu olan seçilmiş çocuklarda daha erken yapılabilir.

Ameliyat sonrası süreç

• Ameliyattan sonra burun içine tampon veya silikon ateller yerleştirilebilir; bunlar genellikle birkaç gün içinde çıkarılır.
• İlk günlerde burun tıkanıklığı, hafif sızıntı ve baş ağrısı olabilir.
• Hekiminizin önerdiği şekilde burun yıkamaya başlanır.
• Ağır kaldırma, eğilme ve yoğun egzersizden bir süre kaçınmanız istenir.
• Burnunuzu sert şekilde sümkürmemeniz ve hapşırırken ağzınızı açık tutmanız önerilir.
• Çoğu kişi kısa sürede günlük işlerine dönebilir; mukozanın tam iyileşmesi ise birkaç haftayı bulabilir.

Olası riskler

Her cerrahi işlemde olduğu gibi septoplastinin de bazı riskleri vardır: kanama, enfeksiyon, septumda delik oluşması, burun içinde yapışıklıklar, geçici uyuşukluk ve nadiren şikâyetlerin tam düzelmemesi. Bu riskler ameliyat öncesinde hekiminizle ayrıntılı olarak konuşulmalıdır. Ameliyat sonrası kontrollere düzenli gitmek, olası sorunların erken fark edilmesini sağlar. İyileşme döneminde burun içinde kabuklanma olması beklenen bir durumdur; bu kabukları zorla koparmamalı, hekiminizin önerdiği burun yıkama ve bakım yöntemlerine uymalısınız. Burun solunumundaki iyileşme, mukozadaki şişliğin azalmasıyla birlikte haftalar içinde giderek belirginleşir.

Ameliyat öncesinde nelere dikkat etmelisiniz?

Septoplasti planlanan kişilerde ameliyat öncesi hazırlık, sürecin sorunsuz geçmesine katkıda bulunur. Hekiminiz rutin kan tetkikleri isteyebilir ve anestezi değerlendirmesi yapılır. Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve bitkisel ürünleri hekiminize mutlaka bildirmelisiniz; bazılarının ameliyattan bir süre önce, hekim kontrolünde kesilmesi gerekebilir. Sigara içiyorsanız ameliyattan önce bırakmanız iyileşmeyi kolaylaştırır. Ameliyat günü yanınızda bir refakatçinin bulunması ve ilk günler için ev işlerinde destek planlanması faydalıdır.

Ameliyattan beklentilerinizi de açıkça konuşmanız önemlidir. Septoplastinin amacı burun solunumunu iyileştirmektir; alerji veya kronik sinüzit gibi eşlik eden sorunlar varsa bunların ayrıca tedavi edilmesi gerekebilir. Gerçekçi beklentiler, ameliyat sonrası memnuniyeti artırır.

Burun sağlığını korumak için öneriler

• Temas sporları yaparken uygun koruyucu ekipman kullanın.
• Burun travması geçirdiyseniz, şişlik inse bile bir hekime muayene olun.
• Alerjiniz varsa tedavinizi düzenli sürdürün.
• Burun açıcı spreyleri hekim önerisi dışında ve uzun süre kullanmayın.
• Sigara içmeyin; sigara burun mukozasını tahriş eder ve iyileşmeyi geciktirir.
• Ev ortamının nemini dengeli tutun.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir kulak burun boğaz muayenesi yaptırmanız önerilir:

• Sürekli veya sık tekrarlayan burun tıkanıklığınız varsa
• Uyurken ağzınız açık kalıyor ve sabahları ağız kuruluğuyla uyanıyorsanız
• Horlamanız artmışsa ya da uykunuz bölünüyorsa
• Sık sinüzit ataklarınız varsa
• Tekrarlayan burun kanamaları yaşıyorsanız
• Burnunuza darbe aldıktan sonra nefes almakta zorlanıyorsanız
• Burun açıcı spreylere bağımlı hale geldiğinizi düşünüyorsanız

Şu durumlarda ise acil servise başvurun veya 112'yi arayın: Burun travması sonrası durmayan kanama, burun içinde hızla büyüyen ve ağrılı şişlik (septum hematomu olabilir), burundan berrak sıvı gelmesi, görme bozukluğu veya bilinç değişikliği. Ameliyat sonrası durdurulamayan kanama, yüksek ateş ya da artan şiddetli ağrı gelişirse de hemen hekiminize başvurmalısınız.

Burun eğriliği yaygın bir durumdur ve her eğrilik tedavi gerektirmez. Ancak şikâyetlerinize neden olan bir eğrilik varsa, ayrıntılı muayeneyle doğru tanı konduktan sonra uygun tedaviyle burun solunumunuz ve yaşam kaliteniz belirgin şekilde iyileşebilir.