Migren Nedir? Tetikleyiciler ve Tedavi Yolları

Migren, genellikle başın bir tarafında zonklayıcı nitelikte, orta veya şiddetli düzeyde ağrıyla seyreden ve tekrarlayan ataklar hâlinde ortaya çıkan nörolojik bir hastalıktır. Ağrıya çoğu zaman bulantı, kusma, ışık ve sese karşı aşırı hassasiyet eşlik eder. Dünyada en sık görülen hastalıklar arasında yer alan migren, özellikle genç ve orta yaşlı erişkinlerde iş gücü kaybının ve yaşam kalitesindeki düşüşün önemli nedenlerinden biridir. İyi haber şu ki, doğru tanı ve kişiye özel bir tedavi planıyla atakların sıklığı ve şiddeti önemli ölçüde azaltılabilir.

Bu yazıda migrenin ne olduğunu, migren belirtilerini, atakları tetikleyen etkenleri, tanı sürecini ve migren tedavisi seçeneklerini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Migren nedir?

Migren, beynin ve beyin zarlarındaki sinir ve damar sistemlerinin etkileşimiyle ortaya çıkan karmaşık bir hastalıktır. Migreni olan kişilerin beyni, çevresel ve iç uyaranlara karşı daha duyarlıdır. Belirli tetikleyicilerle karşılaşıldığında, ağrıyı ileten trigeminal sinir sistemi aktive olur, beyin zarlarındaki damarların çevresinde iltihabi maddeler salınır ve ağrı ortaya çıkar.

Migren kadınlarda erkeklere göre yaklaşık üç kat daha sık görülür. Bu farkta hormonal değişikliklerin rolü olduğu düşünülmektedir. Hastalık genellikle ergenlik veya genç erişkinlikte başlar; ailede migren öyküsü sık rastlanan bir durumdur.

Migren temel olarak ikiye ayrılır:

• Aurasız migren: En sık görülen türdür. Ağrı öncesinde belirgin bir uyarı belirtisi yoktur.
• Auralı migren: Ağrıdan önce ya da ağrıyla birlikte, genellikle 5-60 dakika süren ve tamamen geri dönen nörolojik belirtiler (aura) görülür.

Ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olan ve bunların en az 8 günü migren özelliği taşıyan durum ise kronik migren olarak adlandırılır.

Migren belirtileri

Bir migren atağı genellikle birkaç evreden oluşur, ancak her hastada her evre görülmez.

Öncül belirtiler

Ataktan saatler ya da bir gün önce bazı kişilerde şu belirtiler görülebilir:

• Esneme, aşırı yorgunluk
• Belirli yiyeceklere karşı istek
• Boyunda gerginlik
• Huzursuzluk, sinirlilik veya duygu durumunda değişiklik
• Sık idrara çıkma

Aura

Auralı migreni olan kişilerde en sık görme belirtileri görülür: zikzak çizgiler, parlak noktalar, ışık çakmaları veya görme alanında kör bölgeler. Daha az sıklıkla yüzde veya kolda karıncalanma ve konuşma güçlüğü ortaya çıkabilir. Aura belirtileri yavaş yavaş yayılır ve tamamen geçer.

Ağrı evresi

• Çoğunlukla başın bir tarafında, ancak bazen her iki tarafta hissedilen baş ağrısı
• Zonklayıcı, nabız gibi atan ağrı
• Fiziksel aktiviteyle, örneğin merdiven çıkmakla artan ağrı
• Bulantı ve bazen kusma
• Işık, ses ve bazen kokulara karşı aşırı hassasiyet
• Karanlık ve sessiz bir ortamda uzanma isteği

Tedavi edilmeyen bir migren atağı genellikle 4 ile 72 saat arasında sürer.

Atak sonrası dönem

Ağrı geçtikten sonra kişi kendini bir gün kadar yorgun, bitkin veya dalgın hissedebilir.

Migren atağını tetikleyen etkenler

Tetikleyiciler migrene neden olmaz, ancak yatkın kişilerde bir migren atağını başlatabilir. Her bireyin tetikleyicileri farklıdır. Sık bildirilen tetikleyiciler şunlardır:

• Uyku düzensizliği: Az uyumak kadar fazla uyumak da atağı tetikleyebilir.
• Stres: Hem yoğun stresli dönemler hem de stresin aniden azaldığı tatil günleri.
• Öğün atlama ve açlık: Uzun süre aç kalmak sık rastlanan bir tetikleyicidir.
• Hormonal değişiklikler: Adet dönemi, doğum kontrol hapı kullanımı ve menopoz geçişi.
• Bazı yiyecek ve içecekler: Alkol (özellikle kırmızı şarap), fazla kafein ya da kafeinin aniden bırakılması, bazı kişilerde olgun peynirler, işlenmiş etler ve katkı maddeleri.
• Duyusal uyaranlar: Parlak veya titreyen ışık, yüksek ses, keskin kokular.
• Hava değişiklikleri: Basınç, sıcaklık ve nem değişimleri.
• Susuz kalma.

Bir baş ağrısı günlüğü tutarak hangi durumların sizde atakları tetiklediğini belirleyebilirsiniz. Ancak bütün tetikleyicilerden kaçınmak ne mümkün ne de gereklidir; amaç belirgin ve değiştirilebilir olanları kontrol altına almaktır.

Migren nasıl teşhis edilir?

Migren tanısı büyük ölçüde hastanın anlattığı öyküye ve nörolojik muayeneye dayanır. Doktorunuz baş ağrısının ne zamandır olduğunu, sıklığını, süresini, yerini, karakterini, eşlik eden belirtileri ve ailede benzer şikâyetler olup olmadığını sorar.

Tipik migren öyküsü olan ve muayenesi normal olan çoğu hastada beyin görüntülemesi gerekmez. Ancak baş ağrısının özellikleri değiştiyse, muayenede anormal bir bulgu varsa veya uyarı belirtileri bulunuyorsa MR ya da tomografi gibi tetkikler istenebilir. Migren ile diğer baş ağrısı türlerinin ayırt edilmesi tedavinin doğru planlanması açısından önemlidir.

Migren tedavisi

Migren tamamen ortadan kaldırılabilen bir hastalık değildir, ancak iyi kontrol edilebilir. Migren tedavisi temel olarak iki başlık altında ele alınır: atak tedavisi ve koruyucu tedavi.

Atak tedavisi

Amaç, başlayan atağı mümkün olduğunca hızlı ve etkili şekilde durdurmaktır. Doktorunuz atağın şiddetine göre basit ağrı kesiciler, iltihap giderici ilaçlar veya migrene özgü ilaçlar önerebilir. Bulantı belirgin ise bulantıyı gideren ilaçlar da eklenebilir. Atak ilaçlarının ağrı başlar başlamaz alınması genellikle daha etkilidir.

Önemli bir uyarı: Ağrı kesicilerin ayda belirli günden fazla kullanılması ilaç aşırı kullanımı baş ağrısına yol açabilir. Bu durumda baş ağrıları sıklaşır ve tedaviye yanıt azalır. Bu nedenle ağrı kesicileri sık kullanıyorsanız mutlaka bir hekime danışmalısınız.

Koruyucu tedavi

Ataklar sık, uzun veya şiddetliyse ya da atak ilaçları yeterince etkili olmuyorsa, atak sıklığını azaltmaya yönelik koruyucu tedavi düşünülür. Bu amaçla düzenli kullanılan çeşitli ilaç grupları, seçilmiş hastalarda düzenli aralıklarla uygulanan enjeksiyonlar veya migrene yönelik geliştirilmiş yeni nesil tedaviler kullanılabilir. Hangi tedavinin size uygun olduğuna, diğer hastalıklarınızı ve kullandığınız ilaçları değerlendirerek Nöroloji uzmanları karar verir.

İlaç dışı yaklaşımlar

• Düzenli uyku, düzenli öğünler ve yeterli sıvı alımı
• Haftanın çoğu günü yapılan orta yoğunlukta aerobik egzersiz
• Gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri ve stres yönetimi
• Bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik destek yöntemleri

Gebelikte ve emzirme döneminde migren

Gebelikte, özellikle ikinci ve üçüncü aylardan itibaren pek çok kadında migren atakları azalır. Ancak bazı kadınlarda ataklar devam edebilir veya auralı migren ilk kez ortaya çıkabilir. Gebelik ve emzirme döneminde kullanılabilecek ilaçlar sınırlıdır; bu nedenle bu dönemde herhangi bir ilaç kullanmadan önce mutlaka nöroloji ve kadın doğum uzmanınıza danışmalısınız. Gebelik planlıyorsanız, kullandığınız koruyucu tedavinin uygunluğunu önceden hekiminizle değerlendirmeniz önemlidir.

Çocuklarda migren

Migren çocuklarda da görülebilir. Çocuklarda ağrı daha kısa sürebilir, başın iki tarafında hissedilebilir ve karın ağrısı, kusma gibi belirtiler ön planda olabilir. Sık baş ağrısı yaşayan çocukların bir çocuk nörolojisi uzmanı tarafından değerlendirilmesi önerilir.

Migren ile günlük yaşam

Migrenle yaşamayı kolaylaştıracak bazı pratik öneriler:

• Bir baş ağrısı günlüğü tutun: Atakların tarihini, süresini, şiddetini, kullandığınız ilaçları ve olası tetikleyicileri not edin.
• Hafta sonları dahil her gün aynı saatlerde yatıp kalkın.
• Öğün atlamayın, gün boyu yeterli su için.
• Kafein tüketiminizi sınırlı ve düzenli tutun.
• Atak başladığında mümkünse karanlık ve sessiz bir odada dinlenin, alnınıza soğuk uygulama yapın.
• Ekran başında çalışıyorsanız düzenli mola verin ve ekran parlaklığını ayarlayın.
• Doğum kontrol hapı kullanmayı düşünüyorsanız, özellikle auralı migreniniz varsa bunu hekiminizle konuşun.

Hastalık hakkında daha fazla bilgi için Migren sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Baş ağrılarınızın günlük yaşamınızı, işinizi veya okulunuzu etkilemesi
• Ayda birkaç günden fazla ağrı kesici kullanma ihtiyacı
• Atakların sıklaşması veya karakterinin değişmesi
• Kullandığınız ilaçların artık işe yaramaması
• 50 yaşından sonra ilk kez başlayan baş ağrısı

Aşağıdaki durumlar ise acil değerlendirme gerektirir; beklemeden acil servise gitmeli veya 112'yi aramalısınız:

• Aniden, saniyeler içinde başlayan ve hayatınızın en şiddetli baş ağrısı olarak tanımladığınız ağrı
• Baş ağrısıyla birlikte yüzde kayma, kolda veya bacakta güçsüzlük, konuşma bozukluğu
• Aura belirtilerinin bir saatten uzun sürmesi veya tamamen geçmemesi
• Ateş, ense sertliği, bilinç bulanıklığı veya nöbet ile birlikte olan baş ağrısı
• Kafa travması sonrasında başlayan baş ağrısı
• Gebelikte veya doğum sonrasında ani başlayan şiddetli baş ağrısı

Migren tanısı ve size uygun tedavinin belirlenmesi için hekim muayenesi gereklidir.