Migren ile Gerilim Tipi Baş Ağrısı Arasındaki Farklar

Baş ağrısı türleri, nedenlerine ve özelliklerine göre birbirinden oldukça farklıdır ve doğru tedavinin ilk adımı, yaşadığınız ağrının hangi türe girdiğini anlamaktır. Toplumda en sık görülen iki birincil baş ağrısı, gerilim tipi baş ağrısı ve migrendir. İkisi de sık rastlanan, çoğu zaman ciddi bir hastalığa bağlı olmayan ancak yaşam kalitesini belirgin şekilde düşürebilen durumlardır. Belirtileri zaman zaman birbirine karışsa da ağrının karakteri, eşlik eden belirtiler ve tedavi yaklaşımı açısından önemli farklılıklar taşırlar.

Bu yazıda baş ağrısının genel sınıflandırmasını, migren ile gerilim tipi baş ağrısı arasındaki farkları, tanı ve tedavi yaklaşımlarını ve hangi durumlarda doktora başvurmanız gerektiğini ele alıyoruz.

Baş ağrısı türleri nasıl sınıflandırılır?

Baş ağrıları temel olarak iki ana gruba ayrılır:

• Birincil (primer) baş ağrıları: Ağrının kendisi hastalıktır; altta yatan başka bir yapısal hastalık yoktur. Migren, gerilim tipi baş ağrısı ve küme baş ağrısı bu gruba girer. Baş ağrılarının büyük çoğunluğu birincildir.
• İkincil (sekonder) baş ağrıları: Başka bir hastalık veya durumun belirtisi olarak ortaya çıkar. Sinüzit, yüksek tansiyon, kafa travması, enfeksiyonlar, beyin kanaması, beyin tümörü veya ilaç aşırı kullanımı bunlara örnektir.

Birincil baş ağrıları arasında en sık görüleni gerilim tipi baş ağrısıdır; migren ise doktora başvurulan baş ağrılarının başında gelir.

Gerilim tipi baş ağrısı nedir?

Gerilim tipi baş ağrısı, en yaygın baş ağrısı türüdür ve yaşamının bir döneminde insanların büyük bölümü tarafından deneyimlenir. Genellikle hafif veya orta şiddettedir ve çoğu kişi bu ağrıyla günlük işlerine devam edebilir.

Tipik özellikleri şunlardır:

• Başın her iki tarafında hissedilen ağrı
• Başın etrafında bir bant ya da mengene sıkıyormuş gibi baskı ve sıkışma hissi
• Zonklayıcı değil, sabit nitelikte ağrı
• Fiziksel aktiviteyle artmayan ağrı
• Bulantı ve kusmanın genellikle olmaması
• Işık veya ses hassasiyetinden yalnızca birinin hafif düzeyde bulunabilmesi
• Boyun, ense ve omuz kaslarında gerginlik ve hassasiyet
• 30 dakika ile birkaç gün arasında değişen süre

Ayda 15 günden az görülen ağrılar epizodik, daha sık olanlar ise kronik gerilim tipi baş ağrısı olarak adlandırılır.

Gerilim tipi baş ağrısının olası nedenleri

• Stres, kaygı ve duygusal gerginlik
• Uykusuzluk ve yorgunluk
• Uzun süre bilgisayar başında çalışma, kötü duruş
• Boyun ve omuz kaslarında gerginlik
• Çene sıkma veya diş gıcırdatma
• Öğün atlama ve yetersiz sıvı alımı
• Göz yorgunluğu

Gerilim tipi baş ağrısı adını kas gerginliği ve stresle ilişkilendirilmesinden alır; ancak günümüzde ağrının oluşumunda sinir sisteminin ağrıya duyarlılığının da rol oynadığı düşünülmektedir. Bu nedenle ağrının yalnızca kaslardan kaynaklandığını düşünmek doğru değildir.

Migren nedir?

Migren, tekrarlayan ataklar hâlinde ortaya çıkan nörolojik bir hastalıktır. Gerilim tipi baş ağrısına göre daha az görülür ancak genellikle daha şiddetlidir ve günlük yaşamı daha fazla kısıtlar.

Tipik özellikleri şunlardır:

• Sıklıkla başın bir tarafında, bazen iki tarafta hissedilen ağrı
• Zonklayıcı, nabız gibi atan ağrı
• Orta veya şiddetli düzeyde ağrı
• Merdiven çıkmak, yürümek gibi fiziksel aktivitelerle artan ağrı
• Bulantı veya kusma
• Işık ve sese karşı belirgin hassasiyet
• Tedavi edilmezse 4 ile 72 saat süren ataklar
• Bazı hastalarda ağrıdan önce görme bozuklukları gibi aura belirtileri

Migren kadınlarda daha sık görülür ve çoğu zaman ailede de migren öyküsü vardır. Uyku düzensizliği, açlık, stres, hormonal değişiklikler ve bazı yiyecek ve içecekler atakları tetikleyebilir.

Migren ile gerilim tipi baş ağrısı arasındaki temel farklar

İki baş ağrısı türünü ayırt etmek için şu özelliklere bakılabilir:

• Ağrının yeri: Migren çoğunlukla tek taraflıdır; gerilim tipi baş ağrısı genellikle iki taraflıdır ve tüm başı saran bir bant gibi hissedilir.
• Ağrının niteliği: Migren zonklayıcıdır; gerilim tipi ağrı baskı ve sıkışma şeklindedir.
• Şiddeti: Migren genellikle orta-şiddetli düzeydedir ve işe ara vermeyi gerektirebilir; gerilim tipi ağrı çoğu zaman hafif-orta düzeydedir.
• Fiziksel aktiviteyle ilişkisi: Migren hareketle artar; gerilim tipi ağrı genellikle hareketle artmaz, hatta hafif egzersizle rahatlayabilir.
• Eşlik eden belirtiler: Migrende bulantı, kusma, ışık ve ses hassasiyeti sıktır; gerilim tipi ağrıda bulantı genellikle yoktur.
• Aura: Bazı migren hastalarında görülür; gerilim tipi baş ağrısında görülmez.
• Kas gerginliği: Gerilim tipi ağrıda boyun ve omuz kaslarında belirgin gerginlik sıktır; ancak migren atakları sırasında da boyun ağrısı olabilir.

Bazı kişilerde her iki baş ağrısı türü bir arada bulunabilir. Ayrıca sık migren atakları olan kişilerde ataklar arasında gerilim tipi ağrılar da görülebilir. Bu nedenle kesin ayrım için bir hekim değerlendirmesi önemlidir. Özellikle her iki ağrı türünü de yaşıyorsanız, hangi ağrıda hangi ilacı kullanacağınızı bilmek, gereksiz ilaç kullanımını önlemenize yardımcı olur.

Baş ağrısı nasıl teşhis edilir?

Baş ağrısı tanısı büyük ölçüde ayrıntılı bir öyküye ve nörolojik muayeneye dayanır. Doktorunuz şu konuları sorgular:

• Ağrının ne zamandır olduğu ve nasıl başladığı
• Sıklığı, süresi ve şiddeti
• Başın hangi bölgesinde hissedildiği ve niteliği
• Eşlik eden belirtiler
• Tetikleyen ve rahatlatan durumlar
• Kullanılan ağrı kesiciler ve kullanım sıklığı
• Ailede baş ağrısı öyküsü

Tipik birincil baş ağrısı özellikleri taşıyan ve muayenesi normal olan hastalarda genellikle görüntüleme gerekmez. Ancak uyarı belirtileri varsa ya da ağrının karakteri değiştiyse beyin MR veya tomografi istenebilir. Kan basıncı ölçümü, göz muayenesi ve bazı kan tahlilleri de değerlendirmenin parçası olabilir.

Bir baş ağrısı günlüğü tutmanız tanıya önemli katkı sağlar. Ağrının tarihini, süresini, şiddetini, eşlik eden belirtileri, kullandığınız ilaçları ve olası tetikleyicileri not etmeniz önerilir.

Tedavi yaklaşımları

Gerilim tipi baş ağrısının tedavisi

• Ağrı sırasında doktorunuzun önerdiği basit ağrı kesiciler kısa süreli kullanılabilir.
• Stres yönetimi, gevşeme teknikleri ve düzenli uyku temel önemdedir.
• Boyun ve omuz kaslarına yönelik germe egzersizleri, duruş düzeltme ve düzenli fiziksel aktivite faydalı olabilir.
• Kronik gerilim tipi baş ağrısında doktorunuz koruyucu amaçlı ilaç tedavisi önerebilir.

Migrenin tedavisi

• Atak tedavisinde ağrının şiddetine göre ağrı kesiciler, iltihap gidericiler veya migrene özgü ilaçlar kullanılır.
• Bulantı belirgin ise bulantıyı gideren ilaçlar eklenebilir.
• Ataklar sık ve şiddetliyse koruyucu tedavi planlanır.
• Düzenli uyku, düzenli öğünler, yeterli sıvı alımı ve tetikleyicilerin kontrolü tedavinin ayrılmaz parçasıdır.

Her iki baş ağrısı türünde de ağrı kesicilerin sık kullanılması ilaç aşırı kullanımı baş ağrısına yol açabilir. Ayda 10-15 günden fazla ağrı kesici kullanıyorsanız hekiminizle mutlaka görüşmelisiniz. Tedavinin planlanması ve takibi için Nöroloji uzmanları ile görüşebilirsiniz.

Konuyla ilgili ayrıntılı bilgi için Migren ve Baş Ağrısı sayfalarımızı da inceleyebilirsiniz.

Baş ağrısını önlemek için günlük öneriler

• Her gün aynı saatlerde yatıp kalkmaya özen gösterin.
• Öğün atlamayın ve gün boyunca yeterli su için.
• Kafeini sınırlı ve düzenli tüketin.
• Uzun süre ekran başında çalışıyorsanız düzenli mola verin, duruşunuza dikkat edin.
• Haftanın çoğu günü yürüyüş gibi orta yoğunlukta egzersiz yapın.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerinden yararlanın.
• Göz kontrollerinizi ihmal etmeyin.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Baş ağrılarınızın sıklaşması veya şiddetlenmesi
• Ağrının karakterinin değişmesi
• Ayda birkaç günden fazla ağrı kesici kullanma ihtiyacı
• Baş ağrısının işinizi, okulunuzu veya sosyal yaşamınızı etkilemesi
• 50 yaşından sonra yeni başlayan baş ağrısı
• Sabahları uykudan uyandıran ve kusmayla birlikte olan baş ağrısı

Aşağıdaki durumlarda ise beklemeden acil servise gitmeli ya da 112'yi aramalısınız:

• Aniden, saniyeler içinde başlayan ve hayatınızın en şiddetli baş ağrısı olarak tanımladığınız ağrı
• Baş ağrısıyla birlikte konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kolda veya bacakta güçsüzlük, görme kaybı
• Ateş, ense sertliği, döküntü veya bilinç bulanıklığı ile birlikte olan baş ağrısı
• Kafa travması sonrası gelişen baş ağrısı
• Baş ağrısıyla birlikte nöbet geçirme

Baş ağrınızın türünün belirlenmesi ve size uygun tedavinin planlanması için hekim muayenesi gereklidir.