İdrar Kaçırma Neden Olur? Kadınlarda ve Erkeklerde Tedavi

İdrar kaçırma, kişinin isteği dışında idrarın kontrolsüz şekilde dışarı çıkması durumudur ve tıp dilinde üriner inkontinans, halk arasında ise idrar tutamama olarak adlandırılır.Her yaştan kadın ve erkekte görülebilmekle birlikte, özellikle doğum yapmış kadınlarda, menopoz sonrasında ve ileri yaşlarda daha sık karşımıza çıkar. İdrar kaçırma hayati tehlike oluşturmasa da sosyal yaşamı, iş hayatını, cinsel yaşamı ve ruh sağlığını derinden etkileyebilir. Pek çok kişi bu sorunu yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu sanarak ya da utanarak hekime başvurmaz. Oysa idrar kaçırmanın türü doğru belirlendiğinde, hastaların büyük bölümünde belirgin iyileşme sağlanabilir. Bu yazıda idrar kaçırmanın nedenlerini, türlerini ve kadınlarda ve erkeklerde tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Mesane nasıl çalışır?

Mesane, böbreklerde üretilen idrarın biriktirildiği, kaslı ve esnek bir organdır. Mesane dolarken kası gevşek kalır, idrar kanalını çevreleyen büzücü kaslar ise kasılarak idrarın dışarı çıkmasını engeller. Mesane belirli bir doluluğa ulaştığında beyne sinyal gider ve idrar yapma isteği hissedilir. Uygun ortamda mesane kası kasılır, büzücü kaslar gevşer ve idrar boşaltılır.

Bu sistemin herhangi bir aşamasında; mesane kasında, büzücü kaslarda, pelvik taban kaslarında veya sinir iletiminde sorun olduğunda idrar kaçırma ortaya çıkabilir.

İdrar kaçırma türleri

Tedavinin doğru planlanabilmesi için idrar kaçırmanın türünün belirlenmesi büyük önem taşır.

Stres tipi idrar kaçırma

Öksürme, hapşırma, gülme, ağır kaldırma, zıplama veya egzersiz gibi karın içi basıncın arttığı durumlarda idrar kaçırmadır. Pelvik taban kaslarının ve idrar kanalını destekleyen dokuların zayıflamasıyla ilişkilidir. Kadınlarda en sık görülen türdür.

Sıkışma tipi idrar kaçırma

Ani ve güçlü bir idrar yapma isteğiyle birlikte tuvalete yetişememe durumudur. Genellikle aşırı aktif mesane ile ilişkilidir; mesane kası henüz dolmadan istemsiz olarak kasılır. Sık idrara çıkma ve gece idrara kalkma şikâyetleri de eşlik edebilir.

Karışık tip idrar kaçırma

Stres ve sıkışma tipi idrar kaçırmanın bir arada görüldüğü durumdur. Özellikle orta ve ileri yaştaki kadınlarda sıktır.

Taşma tipi idrar kaçırma

Mesane tam boşalamadığı için aşırı dolar ve idrar sürekli ya da damla damla taşar. Erkeklerde prostat büyümesine bağlı tıkanıklık, her iki cinsiyette de diyabet gibi sinir hasarına yol açan hastalıklar bu duruma neden olabilir.

Fonksiyonel idrar kaçırma

Mesane ve idrar yolları normal çalışsa da hareket kısıtlılığı, bunama gibi nedenlerle kişinin tuvalete zamanında ulaşamamasıdır.

İdrar kaçırma neden olur?

Kadınlarda sık görülen nedenler

• Hamilelik ve normal doğum sırasında pelvik taban kaslarının ve bağların zorlanması,
• Menopoz sonrası östrojen azalmasına bağlı doku değişiklikleri,
• Rahim veya mesane sarkması,
• Fazla kilo,
• Kronik öksürük ve kabızlık,
• Daha önce geçirilmiş pelvik ameliyatlar.

Erkeklerde sık görülen nedenler

• Prostat büyümesi ve buna bağlı mesane çıkış tıkanıklığı,
• Prostat kanseri nedeniyle yapılan ameliyat veya ışın tedavisi,
• Aşırı aktif mesane,
• Sinir sistemi hastalıkları.

Her iki cinsiyette görülebilen nedenler

• İleri yaş,
• Diyabet, inme, Parkinson hastalığı, multipl skleroz ve omurilik hasarı gibi nörolojik sorunlar,
• İdrar yolu enfeksiyonları (geçici idrar kaçırma),
• Bazı ilaçlar (idrar söktürücüler, bazı sakinleştiriciler),
• Aşırı kafein ve alkol tüketimi,
• Sigara kullanımı.

İdrar kaçırma nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci ayrıntılı bir öykü ile başlar. Hekiminiz idrar kaçırmanın ne zaman ve hangi durumlarda olduğunu, miktarını, ne kadar süredir devam ettiğini, doğum öykünüzü, geçirdiğiniz ameliyatları ve kullandığınız ilaçları sorgular. Ardından şu değerlendirmeler yapılabilir:

• Fizik muayene: Kadınlarda jinekolojik muayene ile sarkma ve pelvik taban kas gücü, erkeklerde prostat muayenesi yapılır. Gerektiğinde nörolojik muayene eklenir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon, kan ve şeker varlığı araştırılır.
• Mesane günlüğü: Birkaç gün boyunca ne kadar sıvı aldığınızı, ne sıklıkla idrar yaptığınızı ve ne zaman kaçırma olduğunu kaydetmeniz istenebilir.
• Boşaltım sonrası kalan idrar ölçümü: Ultrason ile mesanenin tam boşalıp boşalmadığı değerlendirilir.
• Ürodinami: Mesanenin dolum ve boşaltım sırasındaki basınçlarını ölçen ayrıntılı bir testtir. Özellikle ameliyat planlanan veya tanının net olmadığı hastalarda kullanılır.

İdrar kaçırma tedavisi

Tedavi; idrar kaçırmanın türüne, şiddetine, altta yatan nedene ve kişinin beklentilerine göre planlanır. Çoğu zaman en basit ve en az girişimsel yöntemlerle başlanır.

Yaşam tarzı değişiklikleri

• Fazla kilolarınızı vermek, özellikle stres tipi idrar kaçırmada belirgin iyileşme sağlayabilir.
• Çay, kahve, kolalı ve gazlı içecekler ile alkolü azaltmak mesane tahrişini azaltır.
• Sıvı alımını gün içine dengeli yaymak ve akşam saatlerinde azaltmak gece şikâyetlerini hafifletir. Ancak sıvıyı aşırı kısıtlamak idrarı yoğunlaştırarak mesaneyi tahriş edebilir.
• Kabızlığı önlemek ve sigarayı bırakmak da faydalıdır.

Pelvik taban egzersizleri

Kegel egzersizleri olarak da bilinen pelvik taban egzersizleri, idrar tutmayı sağlayan kasları güçlendirir. Stres tipi idrar kaçırmada ilk basamak tedavilerden biridir; sıkışma tipinde de faydalı olabilir. Egzersizlerin doğru kasları çalıştıracak şekilde yapılması önemlidir. Bu nedenle bir fizyoterapist veya hekim eşliğinde öğrenilmesi, gerekirse biyolojik geri bildirim (biofeedback) ve elektriksel uyarı ile desteklenmesi önerilir. Sonuçlar genellikle birkaç ay düzenli egzersizden sonra belirginleşir.

Mesane eğitimi

Sıkışma tipi idrar kaçırmada, tuvalete gitme aralıklarının planlı şekilde ve kademeli olarak uzatılmasıyla mesanenin daha fazla idrar biriktirmeye alıştırılması hedeflenir. Ani sıkışma hissi geldiğinde durup pelvik taban kaslarını birkaç kez sıkmak bu hissi bastırmaya yardımcı olabilir.

İlaç tedavisi

Aşırı aktif mesaneye bağlı sıkışma tipi idrar kaçırmada, mesane kasının istemsiz kasılmalarını azaltan ilaçlar kullanılabilir. Erkeklerde prostat büyümesine bağlı sorunlarda prostata yönelik ilaçlar gündeme gelir. Menopoz sonrası kadınlarda vajinal yolla uygulanan hormon tedavileri bazı şikâyetleri hafifletebilir. İlaçların seçimi, olası yan etkileri ve diğer ilaçlarla etkileşimleri göz önünde bulundurularak hekim tarafından yapılmalıdır.

Girişimsel ve cerrahi tedaviler

Diğer yöntemlerle yeterli iyileşme sağlanamayan hastalarda şu seçenekler değerlendirilebilir:

• Askı (sling) ameliyatları: Kadınlarda stres tipi idrar kaçırmada idrar kanalının altına destek sağlayan bir bant yerleştirilir. Erkeklerde de prostat ameliyatı sonrası gelişen kaçırmada özel askı yöntemleri uygulanabilir.
• Yapay idrar sfinkteri: Özellikle prostat ameliyatı sonrası ciddi idrar kaçırma yaşayan erkeklerde kullanılabilen, idrar kanalını kontrollü şekilde kapatan bir cihazdır.
• Mesaneye enjeksiyon tedavileri: İlaçlara yanıt vermeyen aşırı aktif mesanede mesane kasını gevşetmek amacıyla uygulanabilir.
• Sinir uyarı yöntemleri: Mesaneyi kontrol eden sinirlerin elektriksel olarak uyarılmasıyla sıkışma şikâyetlerinin azaltılması hedeflenir.
• Sarkma onarımı: Rahim veya mesane sarkmasına bağlı şikâyetlerde cerrahi onarım yapılabilir.

Destekleyici ürünler

Tedavi süreci boyunca veya tedavinin mümkün olmadığı durumlarda emici pedler ve özel iç çamaşırları günlük yaşamı kolaylaştırabilir. Bu ürünler sorunu çözmez; ancak sosyal yaşama katılımı destekler.

İdrar kaçırmayla yaşamı kolaylaştıran öneriler

• Gün içinde düzenli aralıklarla tuvalete gidin, mesanenizi aşırı doldurmayın.
• Kolay çıkarılabilen kıyafetler tercih edin.
• Evde tuvalete giden yolu aydınlık ve engelsiz tutun; özellikle yaşlılarda düşme riskini azaltır.
• Genital bölge cildini kuru ve temiz tutarak tahrişi önleyin.
• Pelvik taban egzersizlerini günlük rutininize ekleyin.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

İdrar kaçırma sizi rahatsız ediyorsa, günlük yaşamınızı, uykunuzu veya sosyal ilişkilerinizi etkiliyorsa çekinmeden hekime başvurmalısınız. Ayrıntılı değerlendirme ve tedavi seçenekleri için Üroloji uzmanları ile görüşebilirsiniz. Kadınlarda kadın hastalıkları uzmanları da bu sürece dahil olabilir. Özellikle şu durumlarda başvurunuzu ertelememelisiniz:

• İdrar kaçırmanın aniden başlaması veya hızla kötüleşmesi,
• İdrarda kan görülmesi,
• İdrar yaparken ağrı, yanma veya ateş,
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi ve zayıf idrar akımı,
• İdrar kaçırmaya kabızlık veya dışkı kaçırmanın eşlik etmesi.

Aşağıdaki durumlarda ise acil servise başvurmanız veya 112'yi aramanız gerekir:

• Bacaklarda ani güçsüzlük veya uyuşma ile birlikte idrar ve dışkı kontrolünün kaybı,
• Kasık ve genital bölgede ani gelişen hissizlik,
• İdrar yapamama ve alt karında şiddetli ağrı,
• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya tek tarafta güç kaybıyla birlikte ortaya çıkan idrar kaçırma.

Bu belirtiler omurilik sıkışması veya inme gibi acil müdahale gerektiren durumların işareti olabilir. İdrar kaçırma, utanılacak değil tedavi edilmesi gereken bir sağlık sorunudur. Erken dönemde hekiminize başvurmanız, daha basit yöntemlerle iyileşme şansınızı artırır.