Prostat Büyümesi Belirtileri: Gece Sık İdrara Çıkma

Prostat büyümesi, özellikle 50 yaş üzerindeki erkeklerde sık görülen ve idrar yapma alışkanlıklarını belirgin şekilde etkileyebilen bir durumdur. Gece birkaç kez idrara kalkmak, idrar akımının zayıflaması ya da mesanenin tam boşalmadığı hissi, prostat büyümesinin ilk fark edilen belirtileri arasındadır. Pek çok erkek bu şikâyetleri yaşlanmanın doğal bir parçası olarak görüp hekime başvurmayı geciktirir. Oysa bu belirtiler doğru değerlendirildiğinde etkili şekilde tedavi edilebilir ve yaşam kalitesi belirgin biçimde artırılabilir. Bu yazıda prostat büyümesinin nedenlerini, belirtilerini, tanı ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Prostat nedir?

Prostat, yalnızca erkeklerde bulunan, mesanenin hemen altında yer alan ve idrar kanalının (üretra) ilk bölümünü çepeçevre saran ceviz büyüklüğünde bir bezdir. Temel görevi, meni sıvısının bir bölümünü üretmektir. Prostat, idrar kanalını sardığı için büyüdüğünde kanalı daraltarak idrar akışını zorlaştırabilir.

İyi huylu prostat büyümesi nedir?

İyi huylu prostat büyümesi (benign prostat hiperplazisi, BPH), prostat bezindeki hücrelerin kanser dışı nedenlerle çoğalmasıyla bezin hacminin artmasıdır. Yaşla birlikte giderek daha sık görülür; 60 yaş üzerindeki erkeklerin önemli bir bölümünde, 80 yaş üzerinde ise büyük çoğunluğunda bir derecede prostat büyümesi bulunur.

İyi huylu prostat büyümesi kanser değildir ve kansere dönüşmez. Ancak prostat kanseri ile aynı yaş grubunda görüldüğü ve benzer şikâyetlere yol açabildiği için her iki durumun da hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Neden olur?

Prostat büyümesinin kesin nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte şu faktörlerin rol oynadığı düşünülmektedir:

• İlerleyen yaş,
• Erkeklik hormonlarının dengesindeki değişiklikler,
• Ailede prostat büyümesi öyküsü,
• Obezite, diyabet ve kalp-damar hastalıkları gibi metabolik sorunlar,
• Hareketsiz yaşam.

Prostat büyümesi belirtileri

Prostat büyümesine bağlı şikâyetler genellikle yavaş yavaş ortaya çıkar ve iki ana grupta toplanabilir.

Depolama belirtileri

Mesanenin idrarı biriktirme evresiyle ilgili şikâyetlerdir:

• Gece idrara kalkma (noktüri): Uykudan bir veya birden fazla kez idrar yapmak için uyanmak,
• Sık idrar: Gün içinde normalden daha sık tuvalete gitme ihtiyacı,
• Sıkışma hissi: Ani ve ertelenemeyen idrar yapma isteği,
• Bazen tuvalete yetişemeden idrar kaçırma.

Boşaltma belirtileri

İdrar yapma sırasında ortaya çıkan şikâyetlerdir:

• İdrar akımının zayıflaması ve incelmesi,
• İdrarın başlamasında gecikme ve ıkınma ihtiyacı,
• Kesik kesik idrar yapma,
• İdrar yaptıktan sonra damlama,
• Mesanenin tam boşalmadığı hissi.

Şikâyetlerin şiddeti her zaman prostatın büyüklüğüyle orantılı değildir. Prostatı çok büyük olan bazı kişilerde az şikâyet görülürken, hafif büyümesi olan bazı kişilerde belirgin sorunlar olabilir.

Gece sık idrara çıkma her zaman prostat mıdır?

Gece sık idrara kalkmak prostat büyümesinin sık görülen bir belirtisi olsa da tek nedeni değildir. Şu durumlar da benzer şikâyetlere yol açabilir:

• Akşam saatlerinde fazla sıvı, çay, kahve veya alkol tüketimi,
• Kontrolsüz diyabet,
• Kalp yetmezliği ve bacaklarda biriken sıvının gece atılması,
• Uyku apnesi,
• Aşırı aktif mesane,
• İdrar yolu enfeksiyonu,
• İdrar söktürücü ilaçların akşam saatlerinde alınması.

Bu nedenle şikâyetlerinizin nedenini kendi kendinize tahmin etmek yerine hekiminizle değerlendirmeniz önemlidir.

Prostat büyümesinin komplikasyonları

Tedavi edilmeyen ve ilerleyen prostat büyümesi bazı sorunlara yol açabilir:

• Akut idrar retansiyonu: İdrarın aniden hiç yapılamaması. Ağrılı, acil bir durumdur.
• Tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonları,
• Mesane taşı oluşumu,
• İdrarda kan,
• Mesane kasında zayıflama,
• İleri durumlarda idrarın böbreklere geri basınç yapmasıyla böbrek fonksiyonlarında bozulma.

Prostat büyümesi nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci, şikâyetlerinizin ayrıntılı olarak sorgulanmasıyla başlar. Hekiminiz şikâyetlerin şiddetini belirlemek için standart bir soru formu doldurmanızı isteyebilir. Ardından şu değerlendirmeler yapılabilir:

• Fizik muayene ve parmakla rektal muayene: Prostatın büyüklüğü, kıvamı ve yüzeyinde şüpheli bir sertlik olup olmadığı değerlendirilir.
• İdrar tahlili: Enfeksiyon ve kan varlığı araştırılır.
• Kan tahlilleri: Böbrek fonksiyonları ve gerektiğinde PSA düzeyi değerlendirilir.
• Üroflowmetri: İdrar akım hızının ölçüldüğü basit bir testtir.
• Ultrasonografi: Prostatın boyutu, mesanede kalan idrar miktarı ve böbreklerin durumu değerlendirilir.
• Mesane günlüğü: Gün içinde ne kadar sıvı aldığınızı, ne sıklıkla ve ne miktarda idrar yaptığınızı kaydetmeniz istenebilir.

Gerekli durumlarda ürodinami veya sistoskopi gibi ileri incelemeler de yapılabilir.

Prostat büyümesi tedavisi

Tedavi, şikâyetlerin şiddetine, yaşam kalitesine etkisine, prostatın büyüklüğüne ve komplikasyon olup olmadığına göre kişiye özel planlanır.

İzlem ve yaşam tarzı düzenlemeleri

Şikâyetleri hafif olan ve günlük yaşamı fazla etkilenmeyen kişilerde düzenli kontrollerle izlem yeterli olabilir. Bu dönemde şu öneriler şikâyetlerin azalmasına yardımcı olabilir:

• Akşam saatlerinde ve yatmadan önceki birkaç saat içinde sıvı alımını azaltmak,
• Çay, kahve ve alkolü özellikle akşamları sınırlamak,
• İdrarı uzun süre tutmamak,
• İdrar yaptıktan sonra kısa bir süre bekleyip tekrar denemek (çift işeme),
• Kabızlığı önlemek,
• Düzenli egzersiz yapmak ve sağlıklı kiloyu korumak,
• Kullandığınız diğer ilaçları hekiminizle gözden geçirmek.

İlaç tedavisi

Şikâyetleri belirgin olan kişilerde ilaç tedavisi sıklıkla ilk basamaktır. Prostat ve mesane çıkışındaki kasları gevşeterek idrar akımını kolaylaştıran ilaçlar, prostat dokusunu zamanla küçülten ilaçlar ve aşırı aktif mesane belirtilerini azaltan ilaçlar kullanılabilir. Bazı hastalarda bu ilaçların birlikte kullanılması gerekebilir. Her ilacın kendine özgü yan etkileri bulunduğundan tedavinin seçimi ve takibi hekim tarafından yapılmalıdır.

Prostat için faydalı olduğu öne sürülen bitkisel ürünlerin etkinliği konusundaki bilimsel kanıtlar sınırlıdır. Bu tür ürünleri kullanmadan önce mutlaka hekiminize danışmalısınız.

Cerrahi ve girişimsel tedaviler

İlaç tedavisine yanıt vermeyen, komplikasyon gelişen veya ilaç kullanmak istemeyen hastalarda girişimsel yöntemler gündeme gelir:

• Transüretral prostat rezeksiyonu (TUR-P): İdrar kanalından girilerek kanalı daraltan prostat dokusu kazınarak çıkarılır. Uzun yıllardır kullanılan standart yöntemlerden biridir.
• Lazer yöntemleri: Prostat dokusunun lazer enerjisiyle çıkarılması veya buharlaştırılması esasına dayanır. Büyük prostatlarda da uygulanabilir.
• Minimal invaziv yöntemler: Seçilmiş hastalarda daha az girişimsel bazı yeni teknikler kullanılabilir.
• Açık veya robotik ameliyat: Çok büyük prostatlarda tercih edilebilir.

Hangi yöntemin uygun olduğuna, prostatın büyüklüğü, genel sağlık durumunuz ve beklentileriniz değerlendirilerek hekiminizle birlikte karar verilir.

Tedavi sürecinde takip neden önemlidir?

Prostat büyümesi yavaş ilerleyen, kronik bir durumdur. Bu nedenle tedavi başladıktan sonra da düzenli kontroller gerekir. Takip görüşmelerinde şikâyetlerinizdeki değişim, ilaçların etkisi ve olası yan etkileri, mesanede kalan idrar miktarı ve böbrek fonksiyonları değerlendirilir. İlaç kullanıyorsanız, şikâyetleriniz azalmış olsa bile hekiminize danışmadan ilacı bırakmamalısınız; belirtiler kısa sürede geri dönebilir.

Kontrollere giderken yanınıza kullandığınız tüm ilaçların listesini almanız faydalı olur. Soğuk algınlığı ilaçlarının bazıları ve bazı alerji ilaçları, prostatı büyük olan kişilerde idrar yapmayı zorlaştırarak ani idrar tutulmasına yol açabilir. Bu nedenle reçetesiz ilaçları kullanmadan önce de hekiminize veya eczacınıza prostat büyümeniz olduğunu belirtmelisiniz.

Prostat büyümesi ve prostat kanseri arasındaki ilişki

İyi huylu prostat büyümesi ile prostat kanseri farklı hastalıklardır ve biri diğerine dönüşmez. Ancak ikisi aynı kişide birlikte bulunabilir. Prostat kanseri erken evrede çoğunlukla belirti vermediği için idrar şikâyetleri olmasa da belirli yaştan sonra hekiminizle prostat kanseri taramasını konuşmanız önerilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Gece sık idrara kalkıyorsanız, idrar akımınız zayıfladıysa veya mesanenizin tam boşalmadığını hissediyorsanız Prostat Büyümesi değerlendirmesi için Üroloji uzmanları ile görüşebilirsiniz. Ayrıca şu durumlarda başvurunuzu ertelememelisiniz:

• İdrarda kan görülmesi,
• İdrar yaparken yanma veya ateş,
• Şikâyetlerin hızla kötüleşmesi,
• Uykunuzu ve günlük yaşamınızı belirgin şekilde etkileyen idrar sorunları.

Aşağıdaki durumlarda ise acil servise başvurmanız veya 112'yi aramanız gerekir:

• Mesanenin dolu olmasına rağmen hiç idrar yapamamak ve alt karında şiddetli ağrı,
• İdrar şikâyetlerine eşlik eden yüksek ateş, titreme ve genel durum bozukluğu,
• Pıhtılı ve yoğun idrar kanaması.

Prostat büyümesi yaygın ancak tedavi edilebilir bir durumdur. Şikâyetlerinizi yaşlılığın kaçınılmaz bir sonucu olarak kabul etmek yerine hekiminizle paylaşmanız, hem yaşam kalitenizi artırır hem de olası komplikasyonların önüne geçer.