Siyatik Ağrısı Neden Olur, Nasıl Geçer?

Siyatik ağrısı, belden başlayıp kalçaya ve bacağın arka ya da yan yüzünden aşağıya, bazen ayağa kadar inen, çoğu zaman yanma veya elektrik çarpması şeklinde tarif edilen bir ağrıdır. Halk arasında kısaca siyatik olarak bilinen bu şikâyet aslında bir hastalık değil, siyatik sinirin ya da onu oluşturan sinir köklerinin tahriş olduğunu gösteren bir belirtidir. Siyatik ağrısı yaşayan kişilerin çoğunda şikâyetler birkaç hafta içinde azalır; ancak doğru nedeni bulmak ve uygun tedaviyi planlamak iyileşmeyi hızlandırır.

Bu yazıda siyatik ağrısının nedenlerini, belirtilerini, tanı ve tedavi yöntemlerini, evde yapabileceklerinizi ve hangi durumlarda doktora başvurmanız gerektiğini ele alıyoruz.

Siyatik sinir nedir?

Siyatik sinir vücudun en kalın ve en uzun siniridir. Bel omurgasının alt kısmından ve kuyruk sokumu bölgesinden çıkan sinir köklerinin birleşmesiyle oluşur, kalçanın derin kaslarının altından geçerek uyluğun arkasından aşağı iner ve diz arkasında dallara ayrılarak bacak ve ayağa ulaşır. Bacak kaslarının hareketini ve bacağın büyük bölümünün duyusunu bu sinir sağlar.

Sinir köklerinden biri bel bölgesinde sıkıştığında ya da sinir seyri boyunca bir yerde tahriş olduğunda, ağrı sinirin uzandığı bölgeye yayılır. Bu nedenle sorun belde olsa bile kişi ağrıyı çoğu zaman kalçasında, uyluğunda veya baldırında hisseder.

Siyatik ağrısı neden olur?

Siyatik ağrısının en sık nedeni bel fıtığıdır, ancak tek nedeni değildir. Başlıca nedenler şunlardır:

• Bel fıtığı: Omurlar arasındaki diskin dışarı taşarak sinir köküne baskı yapması. Özellikle genç ve orta yaşlı erişkinlerde en sık nedendir.
• Omurga kanal darlığı (spinal stenoz): Yaşla birlikte kireçlenme, bağ kalınlaşması ve disk yıpranmasına bağlı olarak sinirlerin geçtiği kanalın daralmasıdır. Daha çok ileri yaşta görülür; yürürken bacaklarda ağrı ve yorgunluk, oturunca rahatlama tipiktir.
• Omur kayması (spondilolistezis): Bir omurun altındaki omura göre öne kayarak sinir köklerini sıkıştırması.
• Piriformis sendromu: Kalçadaki piriformis kasının siyatik siniri sıkıştırması. Uzun süre oturmakla artan kalça ve bacak ağrısına yol açabilir.
• Gebelik: Bebeğin ağırlığı ve duruştaki değişiklikler siyatik benzeri ağrıya neden olabilir.
• Daha nadir nedenler: Travma, enfeksiyon, tümör veya kalça bölgesine yapılan hatalı enjeksiyonlar.

Risk faktörleri

• 30 yaş sonrası disklerde başlayan yıpranma
• Uzun süre oturarak çalışma ve hareketsiz yaşam
• Ağır kaldırma, belden eğilip dönme gerektiren işler
• Fazla kilo
• Sigara kullanımı
• Diyabet (sinir hasarı riskini artırır)

Siyatik ağrısının belirtileri

Siyatik ağrısı genellikle tek bacakta görülür. Belirtiler hafif bir sızıdan yürümeyi engelleyen şiddetli ağrıya kadar değişebilir:

• Kalçadan başlayıp bacağın arkasından veya yanından aşağı inen, bacağa vuran ağrı
• Yanma, batma, elektrik çarpması ya da keskin bıçak saplanması gibi hissedilen ağrı
• Bacakta veya ayakta uyuşma ve karıncalanma
• Ayakta ya da bacakta güçsüzlük
• Öksürme, hapşırma, ıkınma veya uzun süre oturma ile artan ağrı
• Bacak ağrısının bel ağrısından daha belirgin olması

İki bacakta birden ağrı, uyuşma veya güçsüzlük olması daha ciddi bir sinir baskısına işaret edebilir ve vakit kaybetmeden değerlendirilmelidir.

Siyatik ağrısı nasıl teşhis edilir?

Tanı, ayrıntılı bir öykü ve fizik muayene ile konur. Doktorunuz ağrının nereden başlayıp nereye yayıldığını, hangi hareketlerle arttığını ve eşlik eden şikâyetleri sorar. Muayenede kas gücü, refleksler ve duyu değerlendirilir; sırt üstü yatarken bacağın düz kaldırılması gibi sinir gerilme testleri yapılır.

Şikâyetleri birkaç hafta içinde azalan ve uyarı belirtisi taşımayan hastalarda çoğu zaman ileri tetkik gerekmez. Ancak ağrı uzun sürüyorsa, güç kaybı varsa ya da başka bir neden düşünülüyorsa şu tetkikler istenebilir:

• MR: Disk, sinir kökleri ve omurga kanalını ayrıntılı gösterir.
• Röntgen: Omur kayması, kireçlenme veya duruş bozukluklarını değerlendirmek için kullanılır.
• EMG: Sinir hasarının varlığını ve hangi kökün etkilendiğini gösterir.
• Kan tahlilleri: Enfeksiyon veya iltihaplı hastalık şüphesinde istenebilir.

Siyatik ağrısı nasıl geçer? Tedavi seçenekleri

Siyatik ağrısı olan kişilerin büyük çoğunluğu ameliyata gerek kalmadan iyileşir. Tedavi altta yatan nedene, ağrının şiddetine ve sinir hasarının derecesine göre planlanır.

Aktif kalmak

Geçmişte uzun süre yatak istirahati önerilirdi; bugün ise ağrının izin verdiği ölçüde hareketli kalmanın iyileşmeyi hızlandırdığı bilinmektedir. Şiddetli ağrının olduğu ilk bir iki günde kısa dinlenmeler yapılabilir, ardından kısa yürüyüşlerle günlük aktivitelere dönülmesi önerilir.

İlaç tedavisi

Doktorunuz ağrı ve iltihabı azaltan ilaçlar, kas gevşeticiler veya sinir kaynaklı ağrıya yönelik ilaçlar önerebilir. Bu ilaçların yan etkileri olabileceğinden, özellikle mide, böbrek veya kalp rahatsızlığınız varsa kendi kendinize kullanmamanız önemlidir.

Fizik tedavi ve egzersiz

Fizik tedavi, siyatik ağrısının tedavisinde temel yöntemlerden biridir. Ağrıyı azaltmaya yönelik uygulamaların yanı sıra şu hedeflere odaklanılır:

• Bel ve karın bölgesindeki destekleyici kasların güçlendirilmesi
• Kalça ve uyluk arkası kaslarının esnekliğinin artırılması
• Doğru duruş ve hareket alışkanlıklarının kazanılması
• Sinir hareketliliğini artıran özel egzersizler

Hastanın durumuna uygun programın belirlenmesi için Fiziksel Tıp ve Rehabilitasyon uzmanları tarafından değerlendirme yapılması önerilir. Yanlış seçilen egzersizler ağrıyı artırabilir.

Girişimsel tedaviler ve cerrahi

İlaç ve fizik tedaviye yanıt vermeyen hastalarda sinir köküne yönelik enjeksiyonlar gibi girişimsel ağrı tedavileri uygulanabilir. İlerleyici güç kaybı, idrar veya dışkı kontrolünün bozulması ya da aylarca süren ve yaşamı ciddi biçimde kısıtlayan ağrı durumunda cerrahi tedavi gündeme gelebilir.

Evde siyatik ağrısını hafifletmek için öneriler

Doktorunuzun önerdiği tedaviye ek olarak günlük yaşamda şunlara dikkat edebilirsiniz:

• Uzun süre oturmaktan kaçının; oturmanız gerekiyorsa sık sık kalkıp kısa yürüyüşler yapın.
• Oturduğunuzda belinizi destekleyen bir sandalye kullanın, cüzdanınızı arka cebinizde taşımayın.
• Ağrılı ilk günlerde soğuk uygulama, sonraki günlerde ılık uygulama bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir; cildi korumak için doğrudan temas ettirmeyin.
• Yan yatarken dizlerinizin arasına, sırt üstü yatarken dizlerinizin altına yastık koymak beldeki yükü azaltabilir.
• Yük kaldırırken dizlerinizi bükün ve yükü vücudunuza yakın tutun.
• Topuklu ve desteksiz ayakkabılar yerine rahat ayakkabılar tercih edin.

Uzun vadede düzenli egzersiz, ideal kilonun korunması ve sigaranın bırakılması siyatik ağrısının tekrarlama riskini azaltır.

Gebelikte siyatik ağrısı

Gebelikte, özellikle son aylarda bel ve kalçadan bacağa yayılan ağrılar sık görülür. Büyüyen rahim, artan kilo, değişen vücut duruşu ve bağları gevşeten hormonlar bu ağrılara katkıda bulunur. Gebelikte görülen ağrıların bir kısmı gerçek siyatik ağrısı değil, leğen kemiği eklemlerinden kaynaklanan ağrılardır. Bu dönemde ilaç kullanımı sınırlı olduğu için hafif egzersizler, doğru duruş, yan yatarken bacaklar arasına yastık yerleştirmek ve uzun süre ayakta kalmaktan kaçınmak gibi önlemler öne çıkar. Gebelikte kullanacağınız her ilaç ve uygulayacağınız her egzersiz için mutlaka kadın doğum uzmanınıza danışmalısınız.

Siyatik ağrısı hakkında yaygın yanlışlar

• Siyatik ağrısında tamamen yatmak gerekir: Uzun süreli yatak istirahati iyileşmeyi geciktirebilir. Ağrının izin verdiği ölçüde hareket etmek önerilir.
• Siyatik ağrısı olan herkes ameliyat olur: Hastaların büyük çoğunluğu ameliyatsız iyileşir. Ameliyat belirli durumlarda gündeme gelir.
• MR'da fıtık görülmesi ağrının kesin nedenidir: Şikâyeti olmayan pek çok kişide de disk değişiklikleri görülebilir. Bulguların muayeneyle uyumu önemlidir.
• Masaj veya çekme ile sinir yerine oturtulur: Sinir yerinden oynamış değildir; sert ve bilinçsiz uygulamalar şikâyetleri artırabilir.

Siyatiğin en sık nedeni hakkında daha fazla bilgi için Bel Fıtığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Hafif siyatik ağrısı çoğu zaman birkaç hafta içinde azalır. Ancak aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmalısınız:

• Ağrının bir haftadan uzun sürmesi ve azalmaması ya da giderek artması
• Ağrının uykuyu bölmesi, günlük işleri yapmayı engellemesi
• Bacakta veya ayakta uyuşmanın belirginleşmesi
• Ayakta güçsüzlük, parmak ucunda veya topukta yürüyememe
• Ağrının ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya kanser öyküsüyle birlikte olması
• Ağrının düşme veya kaza gibi bir travma sonrası başlaması

Aşağıdaki belirtiler ise acil durumdur; en yakın acil servise gitmeli ya da 112'yi aramalısınız:

• İdrar yapamama veya idrarı ya da dışkıyı tutamama
• Kasık, genital bölge ve iç bacaklarda uyuşma
• Her iki bacakta birden ağrı, uyuşma veya hızla gelişen güç kaybı

Siyatik ağrısının nedenini belirlemek ve size uygun tedaviyi planlamak için mutlaka hekim muayenesi gereklidir.