Omuz Ağrısı: Omuz Sıkışma Sendromu ve Donuk Omuz

Omuz ağrısı, kas-iskelet sistemi şikâyetleri arasında bel ve boyun ağrısından sonra en sık karşılaşılan sorunlardan biridir. Saçınızı tararken, rafın üst gözüne uzanırken, ceketinizi giyerken ya da gece ağrılı omzunuzun üzerine yattığınızda hissettiğiniz ağrı, günlük yaşamı beklenenden çok daha fazla etkileyebilir. Omuz ağrısının pek çok nedeni olsa da yetişkinlerde en sık görülen iki tablo omuz sıkışma sendromu ve donuk omuzdur. Bu iki sorun bazı benzer belirtilerle ortaya çıksa da nedenleri, seyirleri ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklıdır. Bu yazıda her iki durumu ayrıntılı olarak ele alıyor, hangi belirtilerin sizi hekime yönlendirmesi gerektiğini anlatıyoruz.

Omuz ekleminin yapısını kısaca tanıyalım

Omuz, vücudumuzun en geniş hareket açıklığına sahip eklemidir. Kol kemiğinin yuvarlak başı, kürek kemiğinin oldukça sığ bir çukuruna oturur. Bu sığ yapı geniş hareket imkânı sağlarken eklemin dengesini büyük ölçüde çevresindeki kas ve tendonlara bırakır.

Rotator manşet, kol kemiğinin başını saran ve dört kastan oluşan bir tendon grubudur. Kolun kaldırılması ve döndürülmesi sırasında eklemin yerinde kalmasını sağlar. Rotator manşetin üzerinde, kürek kemiğinin akromiyon adı verilen çatı benzeri çıkıntısı bulunur. Bu ikisi arasındaki dar alanda tendonların rahatça kaymasını sağlayan sıvı dolu bir kese, yani bursa yer alır. Eklemin tamamı ise kapsül adı verilen bağ dokusundan bir kılıfla çevrilidir.

Omuz sıkışma sendromu nedir?

Omuz sıkışma sendromu, kol yukarı kaldırıldığında rotator manşet tendonlarının ve bursanın akromiyon ile kol kemiği arasında sıkışması ve tahriş olmasıdır. Tekrarlayan sıkışma zamanla tendonda iltihaplanmaya, bursada şişliğe ve ilerleyen dönemde tendonda yıpranma ve yırtıklara yol açabilir.

Nedenleri ve risk faktörleri

• Kolları baş hizasının üzerinde tekrar tekrar kullanmayı gerektiren işler: Boyacılık, inşaat, elektrik tesisatı, raf düzenleme
• Yüzme, tenis, voleybol ve hentbol gibi kolun yukarıda kullanıldığı sporlar
• İleri yaşla birlikte tendonlarda oluşan doğal yıpranma
• Akromiyonun şekli ve zamanla gelişen kemik çıkıntıları
• Kambur duruş ve kürek kemiği çevresindeki kaslarda zayıflık
• Masa başında uzun süre öne eğik çalışma

Belirtileri

• Omzun ön ve dış yüzünde, zaman zaman kolun üst kısmına yayılan ağrı
• Kolu yana veya öne doğru kaldırırken, özellikle omuz hizasının üzerinde artan ağrı
• Ağrılı tarafın üzerine yatınca artan, uykudan uyandıran gece ağrısı
• Arkaya uzanma, ceket giyme veya arka cebe uzanma gibi hareketlerde zorlanma
• Kolda güçsüzlük hissi

Kolda belirgin güçsüzlük ve kolu kaldıramama gibi bulgular rotator manşet yırtığı geliştiğini düşündürebilir. Rotator manşet yırtıkları bir düşme veya ağır yük kaldırma sonrası aniden ortaya çıkabileceği gibi, uzun süreli yıpranmaya bağlı olarak sessizce de gelişebilir.

Donuk omuz nedir?

Donuk omuz, tıbbi adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini saran kapsülün iltihaplanarak kalınlaşması, büzüşmesi ve sertleşmesidir. Sonuçta omuzda hem ağrı hem de tüm yönlerde belirgin hareket kısıtlılığı gelişir. En belirgin özelliği, kişinin kolunu yalnızca kendi kaslarıyla değil, başka biri tarafından hareket ettirildiğinde de tam olarak oynatamamasıdır.

Kimlerde daha sık görülür?

• 40-60 yaş arası kişilerde, kadınlarda biraz daha sık
• Diyabet hastalarında: Risk belirgin şekilde artar ve tablo daha uzun sürebilir
• Tiroid hastalığı olanlarda
• Omuz ameliyatı, kırık veya yaralanma sonrasında kolun uzun süre hareketsiz kalması durumunda
• Kalp hastalığı, inme veya başka nedenlerle uzun süre hareketsiz kalanlarda

Donuk omuzun evreleri

Donuk omuz genellikle üç evrede ilerler ve toplam süreç birkaç ay ile iki yıl arasında sürebilir:

• Donma (ağrılı) evresi: Ağrı giderek artar, özellikle gece belirginleşir. Hareket açıklığı yavaş yavaş kısıtlanmaya başlar.
• Donmuş (sertlik) evresi: Ağrı bir miktar azalabilir ancak omuz belirgin şekilde sertleşmiştir. Günlük işler, örneğin saç taramak, sırtı kaşımak veya giyinmek zorlaşır.
• Çözülme evresi: Hareket açıklığı yavaş yavaş geri gelir. Pek çok hastada omuz zamanla büyük ölçüde açılır, ancak bazılarında hafif kısıtlılık kalıcı olabilir.

Omuz sıkışma sendromu ile donuk omuz arasındaki farklar

Her iki durumda da omuz ağrısı ve gece ağrısı görülebildiği için karıştırılabilirler. Ancak bazı temel farklar vardır:

• Sıkışma sendromunda ağrı belirli hareketlerde, özellikle kol yukarı kaldırılırken ortaya çıkar; hareket açıklığı genellikle korunur.
• Donuk omuzda hareket kısıtlılığı tüm yönlerdedir ve omzu başka birinin hareket ettirmesi de sınırlıdır.
• Donuk omuz diyabet ve tiroid hastalıklarıyla daha sık ilişkilidir.

Bu ayrım ancak ayrıntılı bir muayeneyle yapılabilir ve tedavinin doğru planlanması için çok önemlidir.

Tanı nasıl konur?

Hekiminiz ağrının ne zaman ve nasıl başladığını, hangi hareketlerde arttığını, mesleğinizi, spor alışkanlıklarınızı ve diyabet gibi eşlik eden hastalıkları sorgular. Ardından omzunuzun hareket açıklığını, kas gücünü ve sıkışmayı ortaya koyan özel testleri değerlendirir. Boyun kaynaklı ağrıların omza yansıyabileceği de göz önünde bulundurulur.

Gerekli durumlarda şu tetkikler istenebilir:

• Röntgen: Kemik yapıyı, kireçlenmeyi, kemik çıkıntılarını ve tendonlardaki kireçlenmeleri gösterir.
• Ultrasonografi: Rotator manşet tendonlarını ve bursayı hızlı ve pratik şekilde değerlendirir.
• Manyetik rezonans (MR): Tendon yırtıklarını ve eklem içi yapıları ayrıntılı olarak gösterir.
• Kan tetkikleri: Donuk omuz düşünülen hastalarda kan şekeri ve tiroid fonksiyonları kontrol edilebilir.

Tedavi seçenekleri

Her iki durumda da tedavinin büyük bölümü ameliyatsız yöntemlerden oluşur ve hastaların çoğu bu yöntemlerle rahatlar.

Omuz sıkışma sendromu tedavisi

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran, kolun baş üzerinde kullanıldığı hareketlere bir süre ara verilmesi. Kolu tamamen hareketsiz bırakmak ise önerilmez.
• İlaç tedavisi: Hekimin uygun gördüğü ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar
• Soğuk uygulama: Ağrının yoğun olduğu dönemde rahatlama sağlayabilir
• Fizik tedavi ve egzersiz: Rotator manşet ve kürek kemiği çevresindeki kasların güçlendirilmesi, duruş bozukluklarının düzeltilmesi tedavinin temelidir.
• Enjeksiyon: Ağrısı egzersiz yapmayı engelleyen hastalarda hekim kararıyla bursaya iğne uygulaması yapılabilir.

Aylarca süren uygun tedaviye rağmen düzelmeyen hastalarda ve tam kat rotator manşet yırtıklarında, özellikle genç ve aktif kişilerde, artroskopik ameliyat gündeme gelebilir.

Donuk omuz tedavisi

• Ağrı kontrolü: İlaç tedavisi ve gerektiğinde eklem içi enjeksiyonlarla ağrı azaltılarak egzersize olanak sağlanır.
• Germe ve hareket egzersizleri: Fizik tedavi eşliğinde, ağrının izin verdiği ölçüde yapılan düzenli germe egzersizleri hareket açıklığının korunmasında ve geri kazanılmasında temel rol oynar.
• Kan şekeri kontrolü: Diyabet hastalarında iyi bir şeker kontrolü sürecin seyrine olumlu katkı sağlayabilir.
• İleri girişimler: Uzun süreli tedaviye rağmen ciddi kısıtlılığı devam eden az sayıdaki hastada anestezi altında manipülasyon veya artroskopik kapsül gevşetme işlemleri düşünülebilir.

Donuk omuz sabır gerektiren bir süreçtir. Egzersizleri zorlayarak, şiddetli ağrıya neden olacak biçimde yapmak iltihabı artırabilir; bu nedenle programın hekiminiz veya fizyoterapistinizle birlikte planlanması önemlidir.

Günlük yaşamda omzunuzu korumak için öneriler

• Masa başında çalışırken dik oturun, ekranınızı göz hizasına getirin ve sık sık ara verin.
• Baş üzerindeki işleri yaparken merdiven kullanarak kolunuzu omuz hizasına yakın tutmaya çalışın.
• Ağır yükleri vücudunuza yakın taşıyın, tek kolla ani ve ağır kaldırmalardan kaçının.
• Spor öncesinde omuzlarınızı ısıtın ve antrenman yükünü kademeli artırın.
• Kürek kemiği çevresi ve rotator manşet kaslarını güçlendiren egzersizleri düzenli yapın.
• Omuz yaralanması veya ameliyatı sonrasında hekiminiz izin verdiği ölçüde omzunuzu erken dönemde hareket ettirin.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi düzenli kontrol ettirin.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Omuz ağrınız birkaç haftadır sürüyor ve dinlenmeyle geçmiyorsa
• Ağrı nedeniyle geceleri uyuyamıyorsanız
• Kolunuzu kaldırmakta, giyinmekte veya saçınızı taramakta zorlanıyorsanız
• Omzunuzun hareket açıklığı giderek azalıyorsa
• Düşme veya ağır kaldırma sonrası kolunuzda güçsüzlük geliştiyse
• Ağrıya kolunuzda uyuşma veya karıncalanma eşlik ediyorsa

Bazı durumlar acil değerlendirme gerektirir. Düşme veya darbe sonrasında omuzda şekil bozukluğu ve kolu hiç hareket ettirememe çıkık ya da kırık belirtisi olabilir. Ateşle birlikte omuzda kızarıklık, şişlik ve ısı artışı enfeksiyonu düşündürür. Özellikle sol omza ve kola yayılan ağrıya göğüs ağrısı, baskı hissi, nefes darlığı, terleme veya bulantı eşlik ediyorsa bu kalp krizinin belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Omuz ağrınızın nedeninin belirlenmesi ve size uygun tedavinin planlanması için Ortopedi ve Travmatoloji uzmanları ile görüşebilirsiniz. Doğru tanı, ancak ayrıntılı muayene ve gerekli görüldüğünde yapılacak tetkiklerle konulabilir.