Haşimato Tiroiditi Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Haşimato tiroiditi, bağışıklık sisteminin yanlışlıkla kendi tiroid bezini hedef aldığı ve zamanla bezin hormon üretme kapasitesini azalttığı kronik bir hastalıktır. Uluslararası literatürde bu durumu ilk tanımlayan Japon hekimin adıyla “Hashimoto tiroiditi” olarak geçer; Türkçede ise çoğunlukla haşimato şeklinde yazılır. Ülkemizde ve dünyada hipotiroidinin, yani tiroid bezinin az çalışmasının en sık nedenidir. Özellikle kadınlarda sık görülen bu hastalık çoğu zaman yavaş ilerler ve uzun süre fark edilmeyebilir. İyi haber şu ki uygun takip ve tedaviyle haşimato tanısı alan kişilerin büyük çoğunluğu sağlıklı ve aktif bir yaşam sürdürebilir.

Haşimato nedir, nasıl gelişir?

Normalde bağışıklık sistemi vücudu mikroplara ve yabancı maddelere karşı korur. Otoimmün hastalıklarda ise bu sistem, vücudun kendi dokularını yabancı olarak algılar ve onlara karşı tepki geliştirir. Haşimatoda bağışıklık hücreleri ve antikorlar tiroid bezine yönelir. Bez içinde süregen bir iltihaplanma oluşur ve hormon üreten hücreler zamanla zarar görür.

Bu süreç genellikle yıllar içinde ilerler. Hastalığın başlangıcında tiroid bezi hâlâ yeterli hormon üretebildiği için tahlil sonuçları normal çıkabilir. Kişide yalnızca tiroid antikorlarının yüksekliği ya da ultrasonda tiroid dokusunda değişiklik görülebilir. İlerleyen dönemde ise bez yeterli hormon üretemez hâle gelir ve hipotiroidi ortaya çıkar. Bazı kişilerde tiroid bezi büyüyerek guatr oluşturabilir, bazılarında ise zamanla küçülür.

Kimlerde daha sık görülür?

Haşimatonun kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; ancak genetik yatkınlık ile çevresel etkenlerin birlikte rol oynadığı düşünülmektedir. Risk etkenleri şunlardır:

• Kadın cinsiyet: Kadınlarda erkeklere göre çok daha sık görülür.
• Yaş: Her yaşta ortaya çıkabilmekle birlikte genellikle orta yaşlarda tanı konur.
• Aile öyküsü: Ailede tiroid hastalığı ya da başka otoimmün hastalık bulunması riski artırır.
• Diğer otoimmün hastalıklar: Tip 1 diyabet, çölyak hastalığı, vitiligo, romatoid artrit ve B12 eksikliğine yol açan bazı mide hastalıkları gibi durumlar haşimatoyla birlikte görülebilir.
• Gebelik ve doğum sonrası dönem: Bağışıklık sistemindeki değişiklikler hastalığın ortaya çıkmasına zemin hazırlayabilir.
• Aşırı iyot alımı ve bazı ilaçlar: Yatkın kişilerde tiroid işlevini etkileyebilir.
• Boyun bölgesine ışın tedavisi öyküsü

Haşimato belirtileri

Hastalığın erken döneminde çoğu zaman hiçbir şikâyet olmaz. Belirtiler genellikle hipotiroidi geliştikçe ortaya çıkar ve yavaş başladığı için kişi bunları yorgunluğa, yaşa ya da strese bağlayabilir. Sık görülen belirtiler şunlardır:

• Sürekli yorgunluk, halsizlik ve gün içinde uyku hâli
• Üşüme, ellerin ve ayakların soğuk olması
• Kilo almaya eğilim ve vücutta ödem
• Kabızlık
• Ciltte kuruluk, saçlarda incelme ve dökülme, tırnaklarda kırılma
• Yüzde, özellikle göz çevresinde şişlik
• Ses kalınlaşması ya da kısıklığı
• Kas ve eklem ağrıları, kramplar
• Unutkanlık, odaklanma güçlüğü ve isteksizlik
• Adet kanamalarında düzensizlik veya artış
• Boynun ön kısmında şişlik ya da dolgunluk hissi

Bazı kişilerde hastalığın başında tiroid hücrelerinin hasar görmesiyle depolanmış hormonlar kana geçebilir ve kısa süreli olarak çarpıntı, terleme veya huzursuzluk gibi tiroid fazlalığı belirtileri görülebilir. Bu dönem genellikle geçicidir.

Haşimato nasıl teşhis edilir?

Tanı, hekimin değerlendirmesi ve birkaç basit testle konur. Hekiminiz önce yakınmalarınızı, aile öykünüzü ve kullandığınız ilaçları sorgular, ardından boynunuzu muayene eder. Sonrasında genellikle şu tetkikler istenir:

• TSH: Tiroid işlevinin ilk göstergesidir. Hipotiroidi geliştiğinde yükselir.
• Serbest T4: Kandaki aktif tiroid hormonu düzeyini gösterir.
• Anti-TPO ve anti-tiroglobulin antikorları: Bu antikorların yüksek çıkması, tiroid bezinde otoimmün bir sürecin varlığını destekler.
• Tiroid ultrasonografisi: Bezin büyüklüğünü, dokusundaki değişiklikleri ve olası nodülleri değerlendirmek için yapılır.

Antikorların yüksek olması tek başına tedavi gerektiği anlamına gelmez. Tiroid hormonları ve TSH normal sınırlardaysa genellikle yalnızca düzenli takip önerilir. Ultrasonda nodül saptanırsa, bunun ayrıca değerlendirilmesi gerekebilir.

Haşimato tedavisi

Haşimatonun kendisini, yani bağışıklık sisteminin tiroide yönelik tepkisini durduran bir tedavi bugün için bulunmamaktadır. Tedavinin amacı, tiroid bezi yeterli hormon üretemediğinde eksik hormonu yerine koymak ve belirtileri gidermektir.

Hormon replasman tedavisi

Hipotiroidi gelişmişse, hekiminiz sentetik tiroid hormonu içeren bir ilaç başlar. Bu ilaç vücudun doğal olarak ürettiği hormonun aynısıdır ve doğru dozda kullanıldığında güvenlidir. Dikkat edilmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

• İlaç genellikle sabahları aç karnına, su ile alınır ve kahvaltıdan önce bir süre beklenir. Kullanım şeklini hekiminizin önerisine göre belirleyin.
• Demir, kalsiyum ve mide koruyucu bazı ilaçlar tiroid ilacının emilimini azaltabilir; bu ilaçlarla arasına zaman bırakılması gerekebilir.
• Doz, TSH düzeyine göre ayarlanır. Tedavinin başında ve doz değişikliklerinden sonra genellikle birkaç hafta ile birkaç ay arasında kontrol tahlili yapılır.
• İlacı kendi başınıza kesmemeli ya da dozunu değiştirmemelisiniz.

Subklinik hipotiroidi

TSH hafif yüksek, serbest T4 normal ise bu duruma subklinik hipotiroidi denir. Bu tabloda tedavi kararı; TSH düzeyi, yaş, belirtiler, gebelik planı ve antikor durumu gibi etkenler göz önünde bulundurularak kişiye özel verilir. Bazı kişilerde yalnızca izlem yeterli olabilir.

Cerrahi ne zaman gerekir?

Haşimato tanısında ameliyat nadiren gerekir. Tiroid bezinin çok büyüyüp nefes almayı ya da yutkunmayı zorlaştırması veya kanser şüphesi taşıyan bir nodül bulunması gibi durumlarda cerrahi seçenek değerlendirilebilir.

Takip süreci nasıl ilerler?

Haşimato tanısı aldıktan sonra düzenli kontroller, tedavinin en önemli parçalarından biridir. Hormon tedavisine yeni başlandığında ya da doz değiştirildiğinde, TSH düzeyinin yeni dengeye oturması birkaç hafta sürdüğü için kontrol tahlilleri genellikle bu süre dolduktan sonra yapılır. Değerler hedefe ulaştıktan ve belirtiler düzeldikten sonra kontroller daha seyrek aralıklarla sürdürülür.

Takip sürecinde yalnızca tahlil sonuçlarına değil, sizin nasıl hissettiğinize de bakılır. Tahliller normal olduğu hâlde yorgunluk devam ediyorsa, hekiminiz kansızlık, B12 veya D vitamini eksikliği, uyku sorunları ya da depresyon gibi diğer olası nedenleri de araştırabilir. Kilo değişimi, gebelik, yeni başlanan ilaçlar ve ileri yaş gibi durumlar ilaç ihtiyacını etkileyebileceğinden bu değişiklikleri kontrollerde mutlaka belirtmelisiniz. Tiroid ultrasonunda nodül saptanan kişilerde ise nodülün özelliklerine göre belirli aralıklarla görüntüleme tekrarlanabilir.

Kendinizi iyi hissettiğiniz dönemlerde de kontrolleri aksatmamanız önemlidir; çünkü hastalık yavaş ilerlediği için ilaç ihtiyacı yıllar içinde değişebilir.

Beslenme ve günlük yaşam

Haşimato hakkında internette pek çok beslenme önerisi dolaşmaktadır. Ancak belirli bir diyetin hastalığı ortadan kaldırdığını gösteren güçlü bir bilimsel kanıt yoktur. Genel olarak önerilenler şunlardır:

• Sebze, meyve, tam tahıl, baklagil ve yeterli protein içeren dengeli bir beslenme düzeni oluşturun.
• İyotlu tuzu ölçülü kullanın; ancak yüksek doz iyot içeren takviyelerden hekime danışmadan kaçının.
• Glütensiz diyet, çölyak hastalığı tanısı olmadıkça rutin olarak önerilmez. Bu konuda karar vermeden önce hekiminize danışın.
• Selenyum, D vitamini veya başka takviyeleri ancak hekiminiz önerirse ve eksiklik saptanmışsa kullanın.
• Düzenli fiziksel aktivite, yeterli uyku ve stres yönetimi genel enerji düzeyinizi destekler.
• Sigara içiyorsanız bırakmak, tiroid ve genel sağlığınız için önemlidir.

Gebelik planlayanlar için

Haşimatosu olan kadınlarda gebelik öncesinde ve gebelik sırasında tiroid hormon düzeylerinin yakından izlenmesi gerekir. Gebelikte hormon ihtiyacı arttığından, gebelik testi pozitif çıktığında vakit kaybetmeden hekiminize haber vermeniz önemlidir. Bu dönemde tiroid hormonlarının dengede tutulması, hem annenin hem de bebeğin sağlığı açısından büyük önem taşır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Haftalardır süren, dinlenmekle geçmeyen yorgunluk ve halsizlik
• Açıklanamayan kilo artışı, üşüme ve kabızlığın bir arada görülmesi
• Boyunda şişlik, ele gelen kitle, yutkunma ya da nefes almada güçlük
• Uzun süren ses kısıklığı
• Adet düzensizliği ya da gebe kalmada güçlük
• Ailede tiroid hastalığı ve sizde benzer belirtilerin bulunması
• Tedavi altındayken belirtilerinizin artması ya da çarpıntı, titreme gibi yeni şikâyetlerin ortaya çıkması

Uzun süre tedavisiz kalmış ağır hipotiroidi nadiren de olsa ciddi bir tabloya yol açabilir. Belirgin uyuşukluk, bilinç bulanıklığı, vücut ısısında düşme, nefes almada zorlanma veya göğüs ağrısı gibi durumlarda vakit kaybetmeden 112'yi arayın.

Haşimato ve diğer tiroid hastalıkları hakkında doğru tanı ve tedavi planı için hekim muayenesi gereklidir. Takibiniz için Endokrinoloji ve Metabolizma uzmanları ya da aile hekiminizle düzenli iletişim hâlinde olmanız, hastalığı kontrol altında tutmanın en güvenilir yoludur.