Miyom Nedir? Ameliyat Gerektiren Durumlar

Miyom, rahmin kas dokusundan gelişen ve neredeyse her zaman iyi huylu olan tümörlerdir. Kadınlarda en sık görülen pelvik kitlelerden biri olan rahim miyomu, özellikle 30-50 yaş arasındaki kadınlarda yaygındır ve 50 yaşına gelen kadınların önemli bir kısmında farklı boyutlarda miyom bulunabilir. Miyomların büyük bölümü hiçbir belirti vermez ve rutin jinekolojik muayene ya da ultrason sırasında tesadüfen fark edilir. Bazı kadınlarda ise yoğun adet kanaması, kasık ağrısı, idrar sıkışması veya gebe kalmada güçlük gibi sorunlara yol açabilir. Miyom tanısı almak çoğu kadında endişe yaratsa da her miyomun tedavi ya da ameliyat gerektirmediğini bilmek önemlidir. Bu yazıda miyomun ne olduğunu, belirtilerini, tanı yöntemlerini, tedavi seçeneklerini ve hangi durumlarda ameliyat gerektiğini ele alıyoruz.

Miyom nedir?

Miyomlar (tıbbi adıyla leiomiyom veya fibroid), rahim duvarındaki düz kas hücrelerinin kontrolsüz çoğalmasıyla oluşan, sert, yuvarlak yapılardır. Boyutları bir mercimek tanesinden futbol topu büyüklüğüne kadar değişebilir. Tek bir miyom olabileceği gibi, aynı anda çok sayıda miyom da bulunabilir.

Miyomlar, rahimdeki yerleşimlerine göre sınıflandırılır:

• Submukozal miyomlar: Rahim iç zarının hemen altında gelişir ve rahim boşluğuna doğru büyür. Küçük olsalar bile yoğun kanamaya ve gebelik sorunlarına yol açabilirler.
• İntramural miyomlar: Rahim kas duvarının içinde yer alır; en sık görülen tiptir.
• Subseröz miyomlar: Rahmin dış yüzeyine doğru büyür. Büyüdüklerinde çevre organlara (mesane, bağırsak) bası yapabilir.
• Saplı miyomlar: Rahme ince bir sapla bağlıdır; nadiren sapın üzerinde dönerek ani ağrıya yol açabilir.

Miyomların kansere dönüşmesi son derece nadirdir. Ancak menopoz sonrası büyüyen ya da çok hızlı büyüme gösteren kitleler, farklı bir durumu dışlamak açısından dikkatle değerlendirilmelidir.

Miyomun nedenleri ve risk faktörleri

Miyomların kesin nedeni bilinmemektedir. Ancak östrojen ve progesteron hormonlarının miyom büyümesini desteklediği bilinmektedir. Bu nedenle miyomlar üreme çağında büyüme eğilimi gösterir, menopozdan sonra ise genellikle küçülür. Risk faktörleri şunlardır:

• Aile öyküsü: Annesinde veya kız kardeşinde miyom bulunan kadınlarda risk daha yüksektir.
• Yaş: 30 yaşından sonra ve menopoza yaklaşırken daha sık görülür.
• Erken adet görme: İlk adetin erken yaşta başlaması.
• Fazla kilo: Obezite riski artırır.
• Hiç doğum yapmamış olmak.
• D vitamini eksikliği, yüksek tansiyon ve bazı beslenme alışkanlıklarının de riskle ilişkili olabileceği düşünülmektedir.

Miyomun belirtileri

Miyomların büyük kısmı belirti vermez. Belirtiler miyomun boyutuna, sayısına ve yerleşimine bağlıdır:

• Yoğun ve uzun süren adet kanaması: En sık görülen belirtidir. Pıhtılı kanamalar, ped veya tamponun çok sık değiştirilmesi gerekmesi ve 7 günden uzun süren adet kanaması görülebilir.
• Adet dışı kanamalar ve lekelenmeler.
• Kansızlık: Uzun süreli yoğun kanamalara bağlı demir eksikliği; halsizlik, çabuk yorulma, baş dönmesi ve çarpıntı.
• Kasık ve bel ağrısı, karında dolgunluk ve baskı hissi.
• Karında şişlik: Büyük miyomlarda karın gebelik varmış gibi büyüyebilir.
• Sık idrara çıkma veya idrarı tam boşaltamama: Mesaneye bası nedeniyle.
• Kabızlık: Bağırsağa bası nedeniyle.
• Cinsel ilişki sırasında ağrı.
• Gebe kalmada güçlük ve tekrarlayan düşükler: Özellikle rahim boşluğunu bozan miyomlarda.

Miyom nasıl teşhis edilir?

Miyom tanısı genellikle jinekolojik muayene ve ultrasonla konur:

• Jinekolojik muayene: Rahmin büyüklüğü ve şekli değerlendirilir; büyük miyomlar elle hissedilebilir.
• Ultrason: Vajinal ve karından yapılan ultrason, miyomların sayısını, boyutunu ve yerleşimini göstermede ilk tercih edilen yöntemdir.
• Sonohisterografi: Rahim içine sıvı verilerek yapılan ultrasonla rahim boşluğuna uzanan miyomlar daha net görüntülenir.
• Histeroskopi: İnce bir kamerayla rahim içinin doğrudan incelenmesidir; aynı seansta tedavi de yapılabilir.
• Manyetik rezonans (MR): Büyük veya çok sayıda miyomda, ameliyat planlaması öncesinde ya da tanı şüpheli olduğunda kullanılabilir.
• Kan tahlilleri: Yoğun kanaması olan kadınlarda kansızlık açısından kan sayımı ve demir depoları değerlendirilir.

Miyom tedavisi

Tedavi; miyomun boyutuna, sayısına ve yerleşimine, belirtilerin şiddetine, kadının yaşına, gebelik isteğine ve menopoza yakınlığına göre kişiye özel planlanır.

Takip (bekle ve gör yaklaşımı)

Belirti vermeyen küçük miyomlarda tedavi gerekmez. Bu kadınlarda belirli aralıklarla muayene ve ultrason kontrolüyle miyomun büyüyüp büyümediği izlenir. Menopoza yaklaşan kadınlarda miyomlar genellikle kendiliğinden küçüleceği için takip çoğu zaman yeterlidir.

İlaç tedavisi

İlaç tedavisi miyomu ortadan kaldırmaz, ancak belirtileri kontrol altına alabilir:

• Ağrı ve kanamayı azaltan ağrı kesiciler ve kanama azaltıcı ilaçlar
• Hormonal yöntemler (doğum kontrol hapları, hormon salgılayan rahim içi araçlar, progesteron içeren ilaçlar)
• Miyomları geçici olarak küçülten ve genellikle ameliyat öncesi kısa süreli kullanılan hormon baskılayıcı tedaviler
• Kansızlık varsa demir tedavisi

Hangi ilacın uygun olduğuna ve ne kadar süre kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Girişimsel yöntemler

• Rahim atardamar embolizasyonu: Kasıktan girilerek miyomu besleyen damarlar tıkanır ve miyom küçülür. Gebelik planlamayan seçilmiş hastalarda bir seçenektir.
• Odaklanmış ultrason ve ısı ile yok etme yöntemleri: Uygun özellikteki miyomlarda bazı merkezlerde uygulanabilir.

Cerrahi tedavi

• Myomektomi: Rahim korunarak yalnızca miyomların çıkarılmasıdır. Gebelik isteyen veya rahmini korumak isteyen kadınlar için tercih edilir. Miyomun yerleşimine göre histeroskopik (rahim içinden, kesi olmadan), laparoskopik (kapalı) veya açık cerrahi yöntemle yapılabilir. Myomektomi sonrası yeni miyomlar gelişebilir.
• Histerektomi: Rahmin tamamen alınmasıdır. Miyomların yeniden oluşmasını önleyen tek yöntemdir, ancak sonrasında gebelik mümkün değildir. Genellikle çocuk istemi olmayan, belirtileri ağır olan veya diğer tedavilerden fayda görmeyen kadınlarda düşünülür.

Miyom hangi durumlarda ameliyat gerektirir?

Miyom tanısı tek başına ameliyat gerekçesi değildir. Ameliyat genellikle şu durumlarda gündeme gelir:

• İlaç tedavisine yanıt vermeyen yoğun adet kanaması ve buna bağlı kansızlık
• Günlük yaşamı etkileyen şiddetli ağrı veya bası belirtileri
• Mesane, üreter veya bağırsaklara ciddi bası
• Rahim boşluğunu bozan ve kısırlık ya da tekrarlayan düşüklere yol açtığı düşünülen miyomlar
• Takip sürecinde hızlı büyüme gösteren kitleler
• Menopoz sonrasında büyüyen miyomlar
• Saplı miyomun dönmesi gibi acil durumlar

Ameliyat kararı, olası faydalar ve riskler ayrıntılı olarak konuşulduktan sonra hekim ve hasta tarafından birlikte verilmelidir.

Miyom ve gebelik

Miyomların çoğu gebe kalmayı ve gebeliğin seyrini etkilemez. Ancak rahim boşluğunu bozan miyomlar gebe kalmayı zorlaştırabilir. Gebelik sırasında bazı miyomlar büyüyebilir ve ağrıya yol açabilir; nadiren düşük, erken doğum veya bebeğin duruş bozukluğu gibi sorunlarla ilişkili olabilir. Miyomu olan ve gebelik planlayan kadınların bu durumu önceden hekimleriyle değerlendirmesi önerilir.

Miyomla yaşam: günlük öneriler

Miyomu önleyen kesin bir yöntem bulunmasa da genel sağlığınızı korumak ve belirtileri hafifletmek için bazı adımlar atabilirsiniz:

• Sağlıklı kiloyu koruyun: Fazla kilo östrojen düzeyini etkileyerek miyom büyümesine katkıda bulunabilir.
• Dengeli beslenin: Sebze, meyve ve lifli besinlerden zengin, işlenmiş gıdalardan fakir bir beslenme düzeni genel sağlığınızı destekler. Yoğun kanaması olanlarda demirden zengin besinler önem kazanır.
• Düzenli egzersiz yapın: Fiziksel aktivite hem kilo kontrolüne hem de ağrı ve stresle başa çıkmaya yardımcı olur.
• Adet takvimi tutun: Kanamanın süresini, yoğunluğunu ve ağrı düzeyini not etmek, hekiminizin durumunuzu daha iyi değerlendirmesini sağlar.
• Kontrollerinizi aksatmayın: Takip önerilen miyomlarda düzenli ultrason kontrolleri, büyümenin zamanında fark edilmesi için önemlidir.

Miyomu küçülttüğü veya yok ettiği iddia edilen bitkisel karışımların ve takviyelerin etkinliği bilimsel olarak kanıtlanmamıştır; bu ürünler tedavinin gecikmesine yol açabilir.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda Kadın Hastalıkları ve Doğum uzmanları tarafından değerlendirilmeniz önerilir:

• Adet kanamanızın her saat ped değiştirmenizi gerektirecek kadar yoğun olması
• Adetlerin 7 günden uzun sürmesi veya pıhtılı olması
• Adet aralarında kanama veya lekelenme
• Halsizlik, baş dönmesi, nefes darlığı gibi kansızlık belirtileri
• Geçmeyen kasık ağrısı veya karında şişlik ve baskı hissi
• Sık idrara çıkma ya da idrarı boşaltmakta güçlük
• Gebe kalmakta zorlanma
• Menopoz sonrasında herhangi bir vaginal kanama

Ani başlayan çok şiddetli karın ağrısı, durdurulamayan yoğun kanama, bayılma veya bilinç bulanıklığı gibi durumlarda ise hemen acil servise başvurmalı ya da 112'yi aramalısınız. Miyomun tedavi edilip edilmeyeceği ve hangi yöntemin size uygun olduğu ancak muayene ve görüntüleme sonrası hekiminizle birlikte belirlenebilir.