Kronik Ağrı Tedavisinde Algoloji Ne Yapar?

Algoloji, ağrının nedenlerini araştıran, özellikle uzun süre devam eden ve klasik tedavilere yeterli yanıt vermeyen ağrıların tanı ve tedavisiyle ilgilenen bir tıp uzmanlık alanıdır. Türkiye'de algoloji uzmanları genellikle anesteziyoloji, nöroloji veya fiziksel tıp ve rehabilitasyon uzmanlığının ardından ağrı alanında yan dal eğitimi alan hekimlerdir. Bel, boyun, baş, sinir ve kanser kaynaklı ağrılar gibi pek çok farklı ağrı türü algolojinin ilgi alanına girer.

Bu yazıda kronik ağrının ne olduğunu, algoloji uzmanlarının hangi hastalara baktığını, kullanılan ağrı tedavisi yöntemlerini ve hangi durumlarda algoloji bölümüne başvurmanın yararlı olabileceğini ele alıyoruz.

Kronik ağrı nedir?

Ağrı, vücudun bir sorun olduğunu bildiren önemli bir uyarı sistemidir. Bir yaralanma ya da ameliyat sonrasında ortaya çıkan ağrı, doku iyileştikçe azalır ve kaybolur. Buna akut ağrı denir.

Kronik ağrı ise genellikle üç aydan uzun süren ya da beklenen iyileşme süresinin ötesinde devam eden ağrıdır. Kronik ağrıda ağrı, uyarı işlevini yitirip başlı başına bir sağlık sorununa dönüşebilir. Sinir sistemindeki değişiklikler nedeniyle ağrı sinyalleri güçlenebilir, ağrı daha geniş bir alana yayılabilir ve normalde ağrısız olan uyaranlar bile ağrılı algılanabilir.

Kronik ağrı toplumda oldukça yaygındır ve erişkinlerin önemli bir bölümünü etkiler. Kronik ağrı yalnızca bedeni değil; uykuyu, duygu durumunu, iş hayatını, aile ve sosyal ilişkileri de etkiler. Bu nedenle kronik ağrının tedavisi çoğu zaman çok yönlü bir yaklaşım gerektirir.

Algoloji hangi ağrılarla ilgilenir?

Algoloji uzmanlarının sık değerlendirdiği ağrı türleri şunlardır:

• Bel ve boyun ağrıları: Bel Fıtığı, boyun fıtığı, omurga kanal darlığı, faset eklem kaynaklı ağrılar ve ameliyat sonrası devam eden bel ağrıları.
• Baş ve yüz ağrıları: Migren, küme baş ağrısı, gerilim tipi baş ağrısı ve trigeminal nevralji gibi yüz ağrıları.
• Sinir kaynaklı (nöropatik) ağrılar: Şeker hastalığına bağlı sinir hasarı, zona sonrası gelişen ağrı, sinir yaralanmaları ve ampütasyon sonrası hayalet ağrı.
• Yaygın kas-iskelet ağrıları: Fibromiyalji ve miyofasiyal ağrı sendromu gibi kas ağrısı ile seyreden durumlar.
• Kanser ağrısı: Tümörün kendisine veya tedavilere bağlı gelişen ağrılar.
• Eklem ağrıları: Diz, kalça ve omuz kireçlenmesine bağlı, tedaviye dirençli ağrılar.
• Kompleks bölgesel ağrı sendromu: Bir yaralanma sonrası kol veya bacakta orantısız şiddette gelişen ağrı, şişlik ve renk değişiklikleri.

Algoloji muayenesinde neler yapılır?

Algoloji muayenesi, ağrının ayrıntılı olarak sorgulanmasıyla başlar. Hekim şu sorulara yanıt arar:

• Ağrı ne zaman ve nasıl başladı?
• Nerede hissediliyor, başka bir bölgeye yayılıyor mu?
• Yanma, batma, zonklama, sıkışma gibi hangi karakterde?
• Hangi durumlar ağrıyı artırıyor ya da azaltıyor?
• Uyku, iş ve günlük yaşam ne ölçüde etkileniyor?
• Daha önce hangi tedaviler denendi ve sonuçları neler oldu?

Ardından ayrıntılı fizik ve nörolojik muayene yapılır. Daha önce çekilmiş MR, röntgen, EMG gibi tetkikler incelenir; gerekirse yeni tetkikler istenir. Algoloji uzmanı aynı zamanda ağrının kaynağını ortaya koymak için tanısal amaçlı bloklar da uygulayabilir. Bu işlemlerde belirli bir sinire ya da ekleme az miktarda lokal anestezik verilerek ağrının o bölgeden kaynaklanıp kaynaklanmadığı anlaşılır.

Algolojide kullanılan ağrı tedavisi yöntemleri

Algolojide amaç, ağrıyı mümkün olduğunca azaltmak ve kişinin günlük yaşamına aktif şekilde dönmesini sağlamaktır. Tedavi kişiye özel planlanır ve çoğu zaman birden fazla yöntem bir arada kullanılır.

İlaç tedavisi

Ağrının türüne göre farklı ilaç grupları kullanılır. Kas ve eklem kaynaklı ağrılarda ağrı kesiciler ve iltihap gidericiler, sinir kaynaklı ağrılarda ise sinir sistemindeki ağrı iletimini düzenleyen ilaçlar tercih edilebilir. İlaçların seçimi, dozu ve süresi hekim tarafından belirlenir; yan etkiler ve diğer ilaçlarla etkileşim yakından takip edilir. Kronik ağrıda güçlü ağrı kesicilerin uzun süreli kullanımı, bağımlılık ve yan etki riskleri nedeniyle dikkatle değerlendirilir.

Sinir bloğu ve girişimsel yöntemler

Girişimsel ağrı tedavisi, algolojinin en bilinen yönlerinden biridir. Bu işlemler genellikle floroskopi (canlı röntgen) veya ultrason rehberliğinde, iğneyle ve çoğu zaman lokal anestezi altında yapılır:

• Sinir bloğu: Ağrıyı ileten sinirin çevresine lokal anestezik, gerektiğinde kortizon gibi iltihap giderici ilaç verilmesidir. Hem tanı hem tedavi amacıyla kullanılabilir.
• Epidural enjeksiyonlar: Bel veya boyun fıtığına bağlı, kola ya da bacağa yayılan ağrıda sinir köklerinin çevresine yapılan enjeksiyonlardır.
• Faset eklem işlemleri: Omurlar arasındaki küçük eklemlerden kaynaklanan ağrıda uygulanan blok ve radyofrekans işlemleri.
• Radyofrekans uygulamaları: Ağrıyı ileten sinirlerin ısı enerjisiyle belirli bir süre işlev dışı bırakılması veya sinir iletiminin düzenlenmesidir.
• Tetik nokta enjeksiyonları: Kaslarda ağrılı düğümlenmelerin bulunduğu miyofasiyal ağrılarda uygulanabilir.
• İleri yöntemler: Seçilmiş hastalarda omurilik stimülasyonu veya ilaç pompaları gibi yöntemler gündeme gelebilir.

Bu işlemler her hasta için uygun değildir ve her zaman kalıcı sonuç vermeyebilir. Etkinlikleri ağrının nedenine, hastanın özelliklerine ve doğru hasta seçimine bağlıdır. Bazı hastalarda tek bir işlem uzun süreli rahatlama sağlarken, bazılarında işlemin belirli aralıklarla tekrarlanması ya da farklı bir yönteme geçilmesi gerekebilir. İşlemin ardından ağrıdaki değişimi not etmeniz, hekiminizin bir sonraki adımı planlamasına yardımcı olur. İşlem öncesinde hekiminiz olası faydaları ve riskleri sizinle paylaşır.

Girişimsel bir işlem planlandığında şu konularda hekiminizi bilgilendirmeniz önemlidir:

• Kan sulandırıcı veya pıhtılaşmayı etkileyen ilaç kullanıp kullanmadığınız
• Şeker hastalığı, kalp hastalığı gibi kronik rahatsızlıklarınız
• Bilinen ilaç alerjileriniz, özellikle lokal anestezik veya kontrast maddeye karşı
• Gebelik ihtimali
• Ateş veya işlem bölgesinde cilt enfeksiyonu olup olmadığı

İşlem günü yanınızda bir refakatçi bulunması ve işlemden sonra kısa bir süre dinlenmeniz önerilebilir.

Fizik tedavi ve egzersiz

Kronik ağrıda hareketsizlik kasları zayıflatarak ağrının kısır döngüye girmesine neden olur. Bu yüzden girişimsel işlemler ve ilaçlar çoğu zaman egzersiz ve fizik tedavi programlarıyla birlikte planlanır. Girişimsel bir işlemle ağrının azaldığı dönem, kişinin aktif egzersiz programına başlaması için değerli bir fırsattır.

Psikolojik destek

Kronik ağrı ile kaygı, depresyon ve uyku bozuklukları arasında karşılıklı bir ilişki vardır. Bilişsel davranışçı terapi gibi yöntemler ağrıyla başa çıkma becerilerini artırır. Psikolojik destek önerilmesi, ağrının hayali olduğu anlamına gelmez; tedavinin bütüncül olması gerektiğini gösterir.

Algoloji ve diğer bölümler arasındaki iş birliği

Algoloji, ağrının nedenine yönelik tedaviyi yapan diğer bölümlerin yerini almaz, onları tamamlar. Örneğin bel fıtığı olan bir hastada ilerleyici güç kaybı varsa beyin ve sinir cerrahisi değerlendirmesi önceliklidir. Fibromiyalji hastalarında ise fiziksel tıp ve rehabilitasyon, romatoloji ve psikiyatri ile birlikte çalışmak daha iyi sonuç verir. Kanser ağrısında onkoloji ekibiyle sıkı bir iletişim gerekir.

Kronik ağrı tedavisinde gerçekçi hedefler belirlemek önemlidir. Amaç her zaman ağrının tamamen ortadan kalkması olmayabilir; ağrının günlük yaşamı engellemeyecek düzeye inmesi, uykunun düzelmesi ve kişinin işine, hobilerine dönebilmesi de önemli kazanımlardır.

Ağrı yönetimi konusunda deneyimli hekimlere ulaşmak için Algoloji uzmanları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Kronik ağrıyla yaşarken neler yapabilirsiniz?

• Ağrınızı, tetikleyicilerini ve kullandığınız ilaçları bir ağrı günlüğünde not edin.
• Ağrının izin verdiği ölçüde her gün hareket edin; kısa yürüyüşlerle başlayın.
• Düzenli uyku alışkanlığı edinin.
• Stresi azaltan nefes ve gevşeme egzersizlerini deneyin.
• Ağrı kesicileri doktorunuzun önerdiği şekilde kullanın; kendi kendinize doz artırmayın.
• Sigara ve alkolden uzak durun; ikisi de ağrıyı ve iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
• Kesin çözüm vaat eden, bilimsel dayanağı olmayan uygulamalara karşı dikkatli olun.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız ve gerekirse algoloji değerlendirmesi istemeniz önerilir:

• Üç aydan uzun süredir devam eden ağrı
• Uygulanan tedavilere rağmen geçmeyen ya da artan ağrı
• Ağrı nedeniyle uyuyamama, çalışamama veya günlük işleri yapamama
• Ağrı kesicilere giderek daha fazla ihtiyaç duyma
• Yanma, elektrik çarpması veya karıncalanma şeklinde sinir kaynaklı ağrı

Aşağıdaki belirtiler ise acil değerlendirme gerektirir; acil servise başvurmalı ya da 112'yi aramalısınız:

• Ani başlayan çok şiddetli baş ağrısı, göğüs ağrısı veya karın ağrısı
• Ağrıyla birlikte kol veya bacakta ani güç kaybı
• İdrar veya dışkı kontrolünün kaybı
• Ağrıyla birlikte yüksek ateş ve genel durum bozukluğu

Ağrınızın nedeninin belirlenmesi ve size uygun tedavinin planlanması için hekim muayenesi gereklidir.