Karpal Tünel Sendromu: Ellerde Uyuşmanın Nedeni

Karpal tünel sendromu, el bileğinden geçen orta sinirin (median sinir) sıkışması sonucu ortaya çıkan ve ellerde uyuşmanın en sık nedenlerinden biri olan bir rahatsızlıktır. Özellikle geceleri uykudan uyandıran el uyuşması, başparmak, işaret ve orta parmakta karıncalanma ve zamanla elde güçsüzlük bu sendromun tipik belirtileridir. Erken dönemde fark edildiğinde basit yöntemlerle kontrol altına alınabilen bu durum, ihmal edildiğinde kalıcı sinir hasarına ve el kaslarında erimeye yol açabilir. Bu yazıda karpal tünel sendromunun neden oluştuğunu, hangi belirtilerle kendini gösterdiğini, nasıl teşhis edildiğini ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak ele alıyoruz.

Karpal tünel nedir?

Karpal tünel, el bileğinin avuç içi tarafında, el bileği kemikleri ve bunların üzerini köprü gibi örten kalın bir bağ tarafından oluşturulan dar bir kanaldır. Bu kanalın içinden parmakları büken dokuz tendon ve orta sinir geçer. Orta sinir; başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının yarısının duyusunu sağlar, ayrıca başparmağı hareket ettiren bazı küçük kasları çalıştırır.

Tünelin duvarları esnemez yapıdadır. Bu nedenle kanal içindeki dokularda şişlik veya kalınlaşma olduğunda ya da kanal herhangi bir nedenle daraldığında, en hassas yapı olan sinir sıkışır. Sinirin sıkışması önce kan akımını bozar, uzun sürdüğünde ise sinirin yapısında hasar gelişir.

Karpal tünel sendromu neden olur?

Çoğu hastada tek bir neden bulunamaz; genellikle birden fazla faktör bir araya gelir. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Cinsiyet ve yaş: Kadınlarda erkeklere göre birkaç kat daha sık görülür ve en sık 40-60 yaş arasında ortaya çıkar.
• Gebelik: Vücutta sıvı birikimine bağlı olarak gebelikte sık görülür; çoğu zaman doğumdan sonra kendiliğinden geriler.
• Menopoz ve hormonal değişiklikler
• Diyabet: Sinirleri sıkışmaya karşı daha hassas hale getirir.
• Tiroid bezinin az çalışması (hipotiroidi)
• Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları: Tendon kılıflarında şişliğe yol açarak kanalı daraltabilir.
• Fazla kilo
• El bileği kırıkları ve yaralanmaları
• Böbrek yetmezliği ve uzun süreli diyaliz
• Tekrarlayan el ve bilek hareketleri: El bileğini sürekli bükerek yapılan işler, titreşimli alet kullanımı ve elin uzun süre zorlayıcı pozisyonda tutulması riski artırabilir.

Bilgisayar ve klavye kullanımının karpal tünel sendromuna doğrudan yol açıp açmadığı tartışmalıdır; ancak uygun olmayan pozisyonda uzun süre çalışmak şikâyetleri artırabilir.

Belirtiler

Karpal tünel sendromunun belirtileri genellikle yavaş yavaş başlar ve zamanla artar:

• Uyuşma ve karıncalanma: Başparmak, işaret parmağı, orta parmak ve yüzük parmağının başparmak tarafındaki yarısında hissedilir. Serçe parmak genellikle etkilenmez.
• Gece şikâyetleri: Uyuşma ve yanma çoğu zaman geceleri artar ve kişiyi uykudan uyandırır. Hastalar sıklıkla elini sallayarak veya ovuşturarak rahatladığını ifade eder.
• Gündüz tetikleyen işler: Telefonu uzun süre tutmak, araba kullanmak, gazete veya kitap okumak, örgü örmek gibi el bileğinin bükülü kaldığı aktivitelerde uyuşma ortaya çıkar.
• El bileği ağrısı: El bileğinden başlayıp önkola, hatta omza kadar yayılan ağrı olabilir.
• Güçsüzlük ve beceriksizlik: İlerleyen dönemde düğme iliklemek, kavanoz açmak, küçük eşyaları tutmak zorlaşır, eşyalar elden düşebilir.
• Kas erimesi: İleri vakalarda başparmak kökündeki kas kitlesinde belirgin incelme görülebilir.

Şikâyetler çoğu zaman önce baskın kullanılan elde başlar, ancak zamanla her iki elde birden görülmesi sık rastlanan bir durumdur.

Tanı nasıl konur?

Tanının ilk adımı, belirtilerinizin ayrıntılı olarak dinlenmesi ve elin dikkatli muayenesidir. Hekiminiz hangi parmaklarınızda uyuşma olduğunu, şikâyetlerin gece artıp artmadığını, mesleğinizi ve eşlik eden hastalıklarınızı sorgular.

Fizik muayene

Muayenede parmakların his kaybı, başparmak kaslarının gücü ve kas erimesi değerlendirilir. Bilek üzerine hafifçe vurulduğunda parmaklara elektrik çarpması gibi yayılan his ya da bileğin bir süre bükülü tutulmasıyla uyuşmanın ortaya çıkması gibi özel muayene testleri tanıya yardımcı olur.

Elektronöromiyografi (EMG)

EMG, sinirlerin elektriksel iletimini ölçen bir testtir ve karpal tünel sendromunun tanısında en sık kullanılan yöntemdir. Bu test yalnızca tanıyı doğrulamakla kalmaz, sıkışmanın şiddetini de gösterir. Ayrıca boyun fıtığı veya polinöropati gibi el uyuşmasına yol açabilen diğer durumların ayırt edilmesine katkı sağlar.

Diğer tetkikler

• Ultrasonografi: Orta sinirin kalınlaşmasını ve kanal içindeki yapıları gösterebilir.
• Kan tetkikleri: Diyabet, tiroid hastalığı veya romatizmal hastalıklar gibi altta yatan nedenlerin araştırılması amacıyla istenebilir.
• Röntgen: El bileği kırığı veya kemik sorunlarından şüphelenildiğinde çekilebilir.

El uyuşmasının diğer nedenleri

Her el uyuşması karpal tünel sendromuna bağlı değildir. Boyun fıtığı, dirsekte ulnar sinir sıkışması, diyabete bağlı sinir hasarı, B12 vitamini eksikliği, tiroid hastalıkları ve daha nadir olarak beyinle ilgili sorunlar da el uyuşmasına neden olabilir. Bu nedenle uyuşmanın kaynağının bir hekim tarafından netleştirilmesi önemlidir. Örneğin uyuşma serçe parmakta ve yüzük parmağının diğer yarısında yoğunlaşıyorsa dirsek bölgesindeki sinir sıkışması, boyun ağrısıyla birlikte kola yayılıyorsa boyun kaynaklı bir sorun akla gelir. Her iki elde ve ayaklarda eldiven-çorap tarzında uyuşma ise daha yaygın bir sinir hastalığını düşündürebilir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, sıkışmanın şiddetine, şikâyetlerin süresine ve altta yatan nedenlere göre belirlenir.

Ameliyatsız tedavi

Hafif ve orta şiddetteki vakalarda genellikle önce ameliyatsız yöntemler denenir:

• Gece ateli: El bileğini düz pozisyonda tutan atellerin özellikle geceleri kullanılması, sinir üzerindeki baskıyı azaltır ve gece uyanmalarını belirgin şekilde azaltabilir.
• Aktivite düzenlemesi: El bileğini uzun süre bükülü tutmayı veya tekrarlayan zorlayıcı hareketleri gerektiren işlere ara vermek, sık sık mola vermek ve çalışma ortamını düzenlemek faydalıdır.
• Sinir ve tendon kaydırma egzersizleri: Fizyoterapist eşliğinde öğrenilen bu egzersizler bazı hastalarda şikâyetleri azaltabilir.
• Altta yatan hastalıkların tedavisi: Diyabet, tiroid hastalığı veya romatizmal hastalıkların kontrol altına alınması önemlidir.
• Enjeksiyon: Seçilmiş hastalarda hekim kararıyla karpal tünel içine kortizonlu iğne uygulaması yapılabilir. Bu uygulama kısa ve orta vadede rahatlama sağlayabilir, ancak etkisi bazı hastalarda zamanla azalabilir.

Gebeliğe bağlı karpal tünel sendromunda genellikle atel ve basit önlemler yeterli olur; şikâyetler çoğu zaman doğumdan sonraki haftalar ve aylar içinde geriler.

Cerrahi tedavi

Aşağıdaki durumlarda ameliyat önerilebilir:

• Ameliyatsız tedavilere rağmen şikâyetlerin devam etmesi veya artması
• Sürekli uyuşma ve his kaybı
• Başparmak kaslarında güçsüzlük veya erime
• EMG'de ileri derecede sinir sıkışmasının gösterilmesi

Karpal tünel ameliyatı, el cerrahisi alanında en sık yapılan ameliyatlardan biridir. Genellikle yalnızca kolun uyuşturulduğu lokal veya bölgesel anestezi ile yapılır ve hastalar çoğunlukla aynı gün evine döner. Ameliyatta tünelin tavanını oluşturan bağ kesilerek kanal genişletilir ve sinir üzerindeki baskı kaldırılır. İşlem açık yöntemle veya uygun hastalarda endoskopik olarak yapılabilir.

Ameliyattan sonra parmakların erken dönemde hareket ettirilmesi önerilir. Gece uyanmaları ve karıncalanma çoğu zaman kısa sürede azalır. Ancak uzun süredir devam eden ve ileri düzeydeki sıkışmalarda his kaybının ve kas gücünün düzelmesi aylar sürebilir, bazen de tam olarak geri gelmeyebilir. Bu nedenle tedavide geç kalmamak önemlidir. Ameliyat yerinde birkaç hafta hassasiyet ve avuç içinde ağrı olabilir; ağır işlere dönüş zamanı hekiminiz tarafından belirlenir.

Günlük yaşamda dikkat edilmesi gerekenler

• Çalışırken el bileğinizi mümkün olduğunca düz pozisyonda tutun.
• Klavye ve fare kullanırken bileklerinizi aşırı bükmeyin, gerekirse ergonomik ekipmanlar kullanın.
• Tekrarlayan işlerde sık sık kısa molalar verin ve ellerinizi gevşetin.
• Eşyaları kavrarken aşırı güç uygulamaktan kaçının.
• Uyurken bileklerinizi bükülü şekilde başınızın altına almamaya dikkat edin.
• Kilonuzu kontrol altında tutun; diyabet veya tiroid hastalığınız varsa düzenli takipten aksatmayın.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Ellerinizde uyuşma ve karıncalanma birkaç haftadır sürüyorsa
• Gece uykudan uyandıran el uyuşması yaşıyorsanız
• Eşyaları tutmakta zorlanıyor, düğme iliklemek gibi ince işlerde güçlük çekiyorsanız
• Elinizden eşyalar düşmeye başladıysa
• Başparmak kökünüzde incelme fark ettiyseniz
• Uyuşma sürekli hale geldiyse

Ani gelişen el uyuşmasına yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güçsüzlük, görme kaybı ya da dengesizlik eşlik ediyorsa bu durum inme belirtisi olabilir; vakit kaybetmeden 112'yi arayın. El bileği yaralanması sonrasında hızla artan uyuşma ve şişlik de acil değerlendirme gerektirir.

Ellerinizdeki uyuşma ve ağrının değerlendirilmesi için El Cerrahisi uzmanları ile görüşebilirsiniz. Karpal tünel sendromunun doğru tanısı ve size en uygun tedavi yönteminin belirlenmesi, muayene ve gerekli tetkiklerin ardından mümkündür.