Kalp Çarpıntısı Neden Olur? Ne Zaman Endişelenmeli?

Kalp çarpıntısı, kalbin normalden hızlı, düzensiz, güçlü ya da tekleyerek attığının hissedilmesidir. Normalde kalp atışlarımızın farkında olmayız; çarpıntıda ise kişi göğsünde, boğazında ya da boynunda kalbinin attığını hisseder. Pek çok insan hayatının bir döneminde çarpıntı yaşar ve bu durumun büyük kısmı stres, kahve ya da yorgunluk gibi zararsız nedenlere bağlıdır. Bununla birlikte çarpıntı, bazen tedavi gerektiren bir ritim bozukluğunun, yani aritminin ilk işareti olabilir. Bu yazıda kalp çarpıntısının olası nedenlerini, hangi durumlarda önemsenmesi gerektiğini, tanı ve tedavi yöntemlerini ele alıyoruz.

Çarpıntı nasıl hissedilir?

Çarpıntı kişiden kişiye farklı biçimlerde tarif edilir. Hekime başvurduğunuzda yaşadığınız hissi doğru anlatmanız, nedenin anlaşılmasına önemli katkı sağlar:

• Kalbin çok hızlı atması, göğüste kuş çırpınması gibi bir his
• Kalbin tekleme yapması, bir atımın atlanıp ardından güçlü bir atım gelmesi
• Kalbin düzensiz ve karmakarışık atması
• Kalbin güçlü ve gümbür gümbür atması
• Boğazda veya boyunda atım hissi

Çarpıntının ani mi başlayıp ani mi bittiği, ne kadar sürdüğü, hangi durumda ortaya çıktığı ve yanında başka bir şikâyet olup olmadığı da önemli ipuçlarıdır. Mümkünse çarpıntı sırasında nabzınızı sayarak hızını ve düzenli olup olmadığını not etmeniz faydalı olur.

Kalp çarpıntısının nedenleri

Kalp dışı nedenler

Çarpıntıların önemli bir kısmı kalpte yapısal bir sorun olmadan ortaya çıkar. Sık görülen nedenler şunlardır:

• Stres, kaygı ve panik atak: Vücudun stres hormonlarını salgılaması kalp hızını artırır.
• Kafein: Kahve, çay, enerji içecekleri ve kolalı içecekler çarpıntıyı tetikleyebilir.
• Nikotin ve alkol: Sigara ve alkol kullanımı, özellikle aşırı tüketim sonrasında çarpıntıya yol açabilir.
• Fiziksel efor ve ateş: Egzersiz ve ateşli hastalıklar sırasında kalp hızının artması normaldir.
• Uykusuzluk ve yorgunluk
• Hormonal değişiklikler: Gebelik, adet dönemi ve menopoz sırasında çarpıntı sık görülebilir.
• Tiroid bezinin fazla çalışması (hipertiroidi)
• Kansızlık (anemi)
• Kan şekeri düşüklüğü ve sıvı kaybı
• Bazı ilaçlar ve maddeler: Soğuk algınlığı ilaçları, astım ilaçları, bazı zayıflama ürünleri ve uyarıcı maddeler çarpıntıya neden olabilir.

Kalp kaynaklı nedenler: ritim bozuklukları

Kalbin elektriksel sisteminde ortaya çıkan sorunlar ritim bozukluğu olarak adlandırılır. Sık görülen aritmi türleri şunlardır:

• Erken atımlar (ekstrasistoller): Kalbin normal ritminden önce gelen ekstra atımlardır. Tekleme ya da bir atımın atlanması şeklinde hissedilir. Çoğu zaman sağlıklı kişilerde de görülür ve genellikle zararsızdır; ancak çok sık ise veya kalp hastalığı varsa değerlendirme gerekir.
• Supraventriküler taşikardi: Kalbin üst bölümlerinden kaynaklanan, aniden başlayıp aniden biten hızlı çarpıntı ataklarıdır. Genç yaşta da görülebilir.
• Atriyal fibrilasyon: Kalbin kulakçıklarının düzensiz ve hızlı çalışmasıdır. Özellikle ileri yaşta, yüksek tansiyon ve kalp kapak hastalığı olanlarda sık görülür. Kalp içinde pıhtı oluşumuna ve inmeye yol açabileceği için mutlaka tedavi ve takip gerektirir.
• Ventriküler aritmiler: Kalbin alt bölümlerinden kaynaklanan ritim bozukluklarıdır. Bazı türleri, özellikle altta yatan kalp hastalığı olanlarda, hayatı tehdit edici olabilir.

Kalp kapak hastalıkları, kalp yetmezliği, geçirilmiş kalp krizi ve kalp kası hastalıkları da çarpıntıya zemin hazırlayabilir.

Çarpıntı ne zaman zararsızdır?

Aşağıdaki özellikleri taşıyan çarpıntılar çoğu zaman ciddi bir soruna işaret etmez:

• Kısa süreli ve kendiliğinden geçen
• Kahve, stres veya uykusuzluk gibi belirgin bir tetikleyiciyle ilişkili
• Göğüs ağrısı, bayılma veya nefes darlığı gibi ek belirti olmadan ortaya çıkan
• Bilinen bir kalp hastalığı olmayan, genç ve sağlıklı kişilerde görülen

Yine de tekrarlayan çarpıntılar için bir kez hekim değerlendirmesi yapılması, hem gönül rahatlığı sağlar hem de gözden kaçabilecek nedenlerin ortaya konmasına yardımcı olur.

Tanı nasıl konur?

Çarpıntının nedenini bulmak için hekim önce ayrıntılı bir öykü alır ve fizik muayene yapar. Ardından gerekli görülen tetkikler planlanır:

• Elektrokardiyografi (EKG): Kalbin elektriksel aktivitesini kaydeder. Çarpıntı sırasında çekilen EKG tanı açısından çok değerlidir.
• Holter monitörizasyonu: Taşınabilir bir cihazla kalp ritmi 24 saat veya daha uzun süre kaydedilir. Gün içinde tekrarlayan çarpıntıların yakalanmasına yardımcı olur.
• Olay kaydediciler: Daha seyrek görülen çarpıntılar için haftalarca takılabilen veya şikâyet anında kullanılan cihazlardır. Bazı akıllı saatler de ritim hakkında fikir verebilir; ancak bu kayıtlar hekim tarafından değerlendirilmelidir.
• Ekokardiyografi: Kalbin yapısını, kapaklarını ve pompa gücünü değerlendirir.
• Efor testi: Çarpıntı egzersizle ilişkiliyse istenebilir.
• Kan tahlilleri: Tiroid hormonları, kan sayımı, elektrolitler ve kan şekeri kontrol edilir.
• Elektrofizyolojik çalışma: Gerekli durumlarda kalbin elektriksel sistemi kateter yoluyla ayrıntılı olarak incelenir.

Tedavi seçenekleri

Tedavi, çarpıntının nedenine göre belirlenir. Zararsız erken atımlarda çoğu zaman yalnızca tetikleyicilerden uzak durmak ve güvence vermek yeterlidir.

• Tetikleyicilerin azaltılması: Kafein, alkol ve sigarayı azaltmak, düzenli uyumak ve stresi yönetmek birçok kişide çarpıntıları belirgin şekilde azaltır.
• Altta yatan nedenin tedavisi: Tiroid hastalığı, kansızlık veya elektrolit bozukluğu gibi nedenler tedavi edildiğinde çarpıntı da genellikle düzelir.
• İlaç tedavisi: Kalp hızını yavaşlatan veya ritmi düzenleyen ilaçlar kullanılabilir. Atriyal fibrilasyonda inme riskini azaltmak için kan sulandırıcı tedavi gerekip gerekmediğine hekim karar verir.
• Kateter ablasyon: Ritim bozukluğuna yol açan kalp dokusunun kateter yoluyla hedeflenerek etkisiz hale getirilmesidir. Supraventriküler taşikardi ve atriyal fibrilasyon gibi bazı aritmilerde etkili bir seçenektir.
• Kalp pili ve implante edilebilir defibrilatör: Kalbin çok yavaş attığı durumlarda veya hayatı tehdit eden ritim bozukluğu riski taşıyan hastalarda kullanılabilir.

Özel dönemlerde çarpıntı

Gebelikte çarpıntı

Gebelik sırasında kan hacmi artar ve kalp daha fazla çalışır. Bu nedenle kalp hızında hafif artış ve ara sıra çarpıntı hissi sık görülür ve çoğu zaman zararsızdır. Bununla birlikte kansızlık ve tiroid sorunları da gebelikte daha sık ortaya çıkabilir. Çarpıntıya nefes darlığı, göğüs ağrısı veya bayılma eşlik ediyorsa ya da çarpıntılar uzun sürüyorsa kadın doğum uzmanınıza ve gerekirse bir kardiyoloğa başvurmanız gerekir.

Menopoz döneminde çarpıntı

Menopoz döneminde hormon düzeylerindeki değişiklikler, sıcak basmalarıyla birlikte çarpıntıya neden olabilir. Ancak bu dönem aynı zamanda kalp ve damar hastalıkları riskinin arttığı bir dönemdir. Bu nedenle menopozdaki her çarpıntıyı yalnızca hormonal değişikliklere bağlamadan önce kalp değerlendirmesi yapılması uygundur.

Çarpıntıyı azaltmak için günlük öneriler

Ritim bozukluğu olsun ya da olmasın, bazı yaşam alışkanlıkları çarpıntı ataklarının sıklığını azaltabilir:

• Günlük kafein tüketiminizi gözden geçirin; enerji içeceklerinden uzak durun.
• Sigarayı bırakın ve alkolü sınırlayın.
• Düzenli ve yeterli uyuyun.
• Gün içinde yeterli sıvı alın, öğün atlamayın.
• Düzenli egzersiz yapın; ancak kalp hastalığınız varsa programı hekiminizle belirleyin.
• Stres yönetimi için nefes egzersizleri ve gevşeme tekniklerinden yararlanın.
• Tansiyon ve kan şekeri değerlerinizi kontrol altında tutun.
• Reçetesiz ilaç ve takviyeleri hekiminize danışmadan kullanmayın.

Çarpıntı sırasında neler yapabilirsiniz?

• Oturun veya uzanın, sakin ve derin nefes almaya çalışın.
• Nabzınızı sayın ve düzenli olup olmadığını not edin.
• Kafeinli içeceklerden ve sigaradan uzak durun.
• Bol su için; sıvı kaybı çarpıntıyı artırabilir.
• Şikâyetlerinizi, sürelerini ve tetikleyicileri bir günlükte kaydedin.
• Hekiminiz daha önce size bazı manevralar öğrettiyse bunları uygulayabilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Tekrarlayan Kalp Çarpıntısı şikâyetiniz varsa Kardiyoloji uzmanları tarafından değerlendirilmeniz uygun olur. Özellikle şu durumlarda başvurunuzu geciktirmeyin:

• Çarpıntıların sık tekrarlaması veya giderek artması
• Aniden başlayıp aniden biten, dakikalarca süren hızlı çarpıntılar
• Düzensiz kalp atışı hissi
• Bilinen kalp hastalığı, yüksek tansiyon veya diyabetinizin olması
• Ailenizde genç yaşta ani ölüm öyküsü bulunması
• Egzersiz sırasında ortaya çıkan çarpıntı

Aşağıdaki durumlar ise acil müdahale gerektirebilir. Çarpıntıya bunlardan biri eşlik ediyorsa vakit kaybetmeden 112'yi arayın:

• Göğüs ağrısı veya göğüste baskı hissi
• Belirgin nefes darlığı
• Bayılma veya bayılacak gibi olma
• Bilinç bulanıklığı
• Uzun süren ve geçmeyen çok hızlı çarpıntı
• Konuşma bozukluğu, yüzde kayma veya kol ve bacakta güçsüzlük

Çarpıntının nedeni çoğu zaman zararsız olsa da doğru tanı için muayene ve gerekli tetkiklerin yapılması önemlidir. Erken tanınan ritim bozuklukları etkili şekilde tedavi edilebilir ve olası komplikasyonların önüne geçilebilir.