Hemoroid (Basur) Belirtileri ve Tedavi Seçenekleri

Hemoroid, makat bölgesindeki damarsal yastıkçıkların genişleyip şişmesiyle ortaya çıkan ve halk arasında basur olarak bilinen yaygın bir rahatsızlıktır. Yetişkinlerin önemli bir kısmı hayatının bir döneminde hemoroid şikâyeti yaşar; ancak utanma duygusu nedeniyle pek çok kişi hekime başvurmayı geciktirir. Oysa hemoroid çoğu zaman basit önlemlerle kontrol altına alınabilir ve makattan kanama gibi belirtilerin altında başka, daha ciddi hastalıkların yatıp yatmadığının değerlendirilmesi gerekir. Bu yazıda hemoroidin belirtilerini, nedenlerini ve tedavi seçeneklerini ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.

Hemoroid nedir?

Aslında hemoroid, herkesin makat kanalında bulunan normal bir yapıdır. Bu damardan zengin yastıkçıklar, dışkı tutmaya yardımcı olur. Sorun, bu yastıkçıkların çeşitli nedenlerle şişmesi, gevşemesi veya dışarı sarkmasıyla başlar. Hemoroidal hastalık yerleşim yerine göre ikiye ayrılır:

• İç hemoroid: Makat kanalının iç kısmında yer alır. Genellikle ağrısızdır; en sık belirtisi kanamadır. İleri evrelerde dışarı sarkabilir.
• Dış hemoroid: Makat girişinin çevresindeki deri altında bulunur. Kaşıntı, şişlik ve rahatsızlık hissine yol açar. İçinde pıhtı oluşursa ani ve şiddetli ağrı yapabilir.

İç hemoroidin evreleri

İç hemoroidler dışarı sarkma durumuna göre dört evrede değerlendirilir:

1. Birinci evre: Kanama olabilir ancak sarkma yoktur.
2. İkinci evre: Dışkılama sırasında dışarı çıkar ve kendiliğinden geri girer.
3. Üçüncü evre: Dışarı sarkar ve ancak elle itilerek geri yerleştirilebilir.
4. Dördüncü evre: Sürekli dışarıdadır ve geri itilemez.

Evre, tedavi seçeneğinin belirlenmesinde önemli bir rol oynar.

Hemoroid neden olur?

Makat bölgesindeki damarlara binen basıncın artması, hemoroid gelişiminde temel mekanizmadır. Başlıca risk faktörleri şunlardır:

• Kronik kabızlık ve dışkılama sırasında ıkınma,
• Uzun süren ishal,
• Tuvalette uzun süre oturmak (örneğin telefonla vakit geçirmek),
• Lif açısından fakir, az sıvı içeren beslenme,
• Hamilelik ve doğum,
• Fazla kilo,
• Uzun süre ayakta kalmak veya oturmak,
• Ağır kaldırma,
• İleri yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması,
• Ailesel yatkınlık.

Hemoroid belirtileri

Basur belirtileri, hemoroidin türüne ve evresine göre farklılık gösterir. En sık karşılaşılan şikâyetler şunlardır:

• Makattan kanama: Genellikle dışkılama sırasında veya sonrasında, tuvalet kâğıdında ya da klozette görülen parlak kırmızı renkte kandır. Çoğunlukla ağrısızdır.
• Kaşıntı ve yanma: Makat çevresinde nem ve tahrişe bağlı olarak gelişir.
• Şişlik veya ele gelen kitle: Özellikle dış hemoroidde ya da sarkan iç hemoroidde hissedilir.
• Ağrı ve rahatsızlık hissi: Oturma sırasında artabilir.
• Tam boşalamama hissi: Sarkan hemoroidler bu hisse yol açabilir.
• Akıntı ve kirlenme: İleri evrelerde iç çamaşırında mukus lekesi görülebilir.

Pıhtılı (tromboze) hemoroid

Dış hemoroid içinde pıhtı oluştuğunda makat kenarında aniden ortaya çıkan, morumsu renkte, sert ve çok ağrılı bir şişlik meydana gelir. Bu durum özellikle ilk birkaç gün içinde şiddetli ağrıya neden olur ve hekim değerlendirmesi gerektirir.

Makattan kanama her zaman hemoroid değildir

Hemoroid makattan kanamanın en sık nedenlerinden biri olsa da tek nedeni değildir. Anal fissür (makat çatlağı), polipler, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsak kanseri de benzer şekilde kanamaya yol açabilir. Bu nedenle kanamayı kendi kendinize hemoroide bağlamamanız, mutlaka muayene olmanız gerekir. Özellikle 40-45 yaş üzerindeyseniz, ailenizde kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa ya da kanamaya dışkılama alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı veya kansızlık eşlik ediyorsa ileri tetkik gerekebilir.

Hemoroid ile karıştırılabilen durumlar

Makat bölgesindeki her şikâyet basur değildir. Dışkılama sırasında jilet kesiği gibi keskin bir ağrı ve ardından birkaç dakika ile saatler süren yanma, çoğunlukla anal fissüre işaret eder. Makat çevresinde akıntı yapan, tekrarlayan şişlik ve ateş ise apse veya fistül belirtisi olabilir. Makatta ele gelen her kitle de hemoroid olmayabilir; deri uzantıları, siğiller ve nadiren tümörler benzer görünüm verebilir. Bu ayrımı yapabilmek için muayene şarttır ve tedavi yaklaşımı her durumda farklıdır.

Hemoroid nasıl teşhis edilir?

Tanı genellikle ayrıntılı öykü ve muayene ile konur. Hekiminiz önce makat bölgesine dışarıdan bakar, ardından parmakla muayene yapar. İç hemoroidleri görmek için anoskopi adı verilen kısa, ince bir aletle makat kanalı incelenebilir. Bu muayeneler kısa sürer ve genellikle katlanılabilir düzeydedir.

Kanamanın başka bir nedene bağlı olabileceği düşünülürse rektoskopi, sigmoidoskopi veya kolonoskopi gibi ileri incelemeler istenebilir.

Hemoroid tedavisi

Hemoroid tedavisi; hemoroidin türüne, evresine ve şikâyetlerin şiddetine göre kişiye özel planlanır. Tedavi basit yaşam tarzı değişikliklerinden cerrahiye kadar uzanan bir yelpazeyi kapsar.

Yaşam tarzı ve beslenme düzenlemeleri

Hafif hemoroidlerin büyük bölümü şu önlemlerle belirgin şekilde rahatlar:

• Sebze, meyve, baklagil ve tam tahıllarla lif alımını artırın.
• Gün içinde yeterli miktarda su için.
• Tuvalette ıkınmaktan kaçının ve uzun süre oturmayın.
• Dışkılama ihtiyacı hissettiğinizde ertelemeyin.
• Düzenli yürüyüş ve fiziksel aktivite ile bağırsak hareketlerini destekleyin.
• Fazla kilolarınızı vermeye çalışın.

Oturma banyosu ve hijyen

Günde birkaç kez ılık suyla yapılan oturma banyoları, kaşıntıyı, kas spazmını ve ağrıyı azaltabilir. Makat bölgesini sert tuvalet kâğıdıyla silmek yerine suyla nazikçe temizleyip kurulamak tahrişi önler. Parfümlü ıslak mendil ve sabunlardan kaçınmak da faydalı olur.

İlaç tedavisi

Hekiminiz şikâyetlerinize göre lokal kremler, fitiller, dışkı yumuşatıcılar veya lif destekleri önerebilir. Bu ürünler belirtileri hafifletir ancak sarkan hemoroidi ortadan kaldırmaz. Kortizon içeren kremler uzun süre kullanıldığında cildi inceltebileceği için hekim önerisi dışında ve belirtilen süreden uzun kullanılmamalıdır. Hemoroidi kökten geçirdiği iddia edilen bitkisel karışımlar ve merhemler konusunda temkinli olmalısınız.

Girişimsel (ofis) yöntemler

Yaşam tarzı değişikliklerine yanıt vermeyen birinci, ikinci ve bazı üçüncü evre iç hemoroidlerde muayenehane koşullarında uygulanabilen yöntemler kullanılabilir:

• Lastik bant ligasyonu: Hemoroidin kök kısmına küçük bir lastik bant takılır; kan akımı kesilen doku birkaç gün içinde düşer.
• Skleroterapi: Hemoroide özel bir madde enjekte edilerek damarların büzüşmesi sağlanır.
• Koagülasyon yöntemleri: Kızılötesi ışık, radyofrekans veya lazer enerjisi ile dokunun küçülmesi amaçlanır.

Bu yöntemler genellikle anestezi gerektirmez ve kişi kısa sürede günlük yaşamına dönebilir.

Cerrahi tedavi

İleri evre hemoroidlerde, diğer yöntemlerle düzelmeyen şikâyetlerde veya büyük dış hemoroidlerde ameliyat gündeme gelir. Klasik hemoroidektomi, stapler yöntemi ve damar bağlama tekniği gibi farklı cerrahi seçenekler bulunur. Hangi yöntemin uygun olduğuna hemoroidin özellikleri değerlendirilerek cerrahınız karar verir. Ameliyat sonrası ilk günlerde ağrı olabilir; ağrı kesiciler, oturma banyoları ve dışkı yumuşatıcılar iyileşme sürecini kolaylaştırır.

Hemoroid tekrarlar mı? Korunma yolları

Tedavi sonrası hemoroid yeniden ortaya çıkabilir; özellikle kabızlık ve ıkınma alışkanlıkları devam ederse tekrarlama riski artar. Tekrarı önlemek için:

• Lifli beslenmeyi ve bol su içmeyi alışkanlık hâline getirin,
• Tuvalette kitap okumak veya telefonla vakit geçirmekten vazgeçin,
• Uzun süre oturarak çalışıyorsanız düzenli aralıklarla kalkıp hareket edin,
• Ağır kaldırırken nefesinizi tutup ıkınmaktan kaçının,
• Kabızlık sorununuz kronikleştiyse bunun için de tedavi alın.

Hamilelikte hemoroid

Hamilelikte büyüyen rahmin damarlara baskısı ve hormon değişiklikleri nedeniyle hemoroid sık görülür. Bu dönemde lifli beslenme, sıvı alımı ve oturma banyoları ilk basamaktır. Kullanılacak her türlü krem veya ilaç için mutlaka hekiminize danışmalısınız. Hamilelikte ortaya çıkan hemoroidlerin önemli kısmı doğumdan sonra kendiliğinden geriler.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Makat bölgesinde kanama, şişlik, kaşıntı veya ağrı gibi şikâyetleriniz varsa Hemoroid değerlendirmesi ve uygun tedavi seçeneği için Genel Cerrahi uzmanları ile görüşebilirsiniz. Özellikle şu durumlarda başvuruyu ertelememelisiniz:

• İlk kez makattan kanama fark ettiyseniz,
• Kanamanın rengi koyulaştıysa veya dışkıyla karışık geliyorsa,
• Dışkılama alışkanlığınız değiştiyse,
• Açıklanamayan kilo kaybı, halsizlik veya kansızlık varsa,
• Bir haftalık evde bakıma rağmen şikâyetleriniz düzelmiyorsa.

Aşağıdaki durumlarda ise acil servise başvurmanız veya 112'yi aramanız gerekir:

• Durmayan ya da fazla miktarda makattan kanama,
• Kanamaya eşlik eden baş dönmesi, bayılma veya çarpıntı,
• Dışarı sarkıp geri girmeyen, morarmış ve çok ağrılı hemoroid,
• Makat bölgesinde ağrıyla birlikte yüksek ateş.

Hemoroid sık görülen ve çoğunlukla başarıyla yönetilebilen bir sorundur. Utanma duygusunu bir kenara bırakıp erken dönemde hekime başvurmanız, hem daha basit yöntemlerle rahatlamanızı sağlar hem de kanamanın başka bir nedene bağlı olup olmadığının netleşmesine yardımcı olur.