Boyun Fıtığı Belirtileri: Kola Vuran Ağrıya Dikkat

Boyun fıtığı, boyun omurları arasındaki disklerin yerinden taşarak omurilikten çıkan sinir köklerine ya da omuriliğin kendisine baskı yapmasıdır. En tipik belirtisi, boyundan omuza ve kola doğru yayılan, bazen el parmaklarına kadar inen ağrıdır. Uzun saatler ekrana bakarak çalışmanın yaygınlaşmasıyla boyun şikâyetleri giderek sıklaşsa da her boyun ağrısı fıtık anlamına gelmez. Belirtileri doğru tanımak, gereksiz endişeden de geç kalmaktan da korur.

Bu yazıda boyun fıtığının neden oluştuğunu, hangi belirtilerin dikkat gerektirdiğini, nasıl teşhis ve tedavi edildiğini ele alıyoruz.

Boyun fıtığı nedir?

Boyun omurgası yedi omurdan oluşur ve başı taşırken aynı zamanda geniş bir hareket açıklığı sağlar. Omurlar arasında yer alan diskler, dışta sağlam bir lifli halka ve içte jel kıvamında bir çekirdekten oluşur. Diskin dış halkası zayıfladığında ya da yırtıldığında iç kısım dışarı taşar. Bu taşma, omurilik kanalına veya sinirlerin çıktığı deliklere doğru olduğunda sinir dokusu sıkışır.

Boyun fıtığı en sık C5-C6 ve C6-C7 seviyelerinde görülür. Hangi sinir kökünün etkilendiğine bağlı olarak ağrı ve uyuşmanın yayıldığı bölge değişir. Örneğin bir seviyede başparmağa doğru uyuşma görülürken, başka bir seviyede orta parmak veya serçe parmak tarafı etkilenebilir.

Boyun fıtığının nedenleri ve risk faktörleri

Boyun fıtığı çoğunlukla diskin yaşla birlikte yıpranmasına bağlı olarak gelişir. Bunun yanı sıra bazı etkenler riski artırır:

• Yaş: Diskler yaşla su kaybeder ve esnekliğini yitirir; 40 yaş sonrasında kireçlenme ile birlikte daha sık görülür.
• Duruş bozuklukları: Uzun süre başı öne eğik tutmak, telefon ve bilgisayar kullanırken boynu bükmek disklere binen yükü artırır.
• Masa başı çalışma: Uygun ayarlanmamış ekran ve sandalye, saatlerce aynı pozisyonda kalmak boyun kaslarını yorar.
• Ani travmalar: Trafik kazasında yaşanan ani öne-arkaya savrulma, düşmeler veya spor yaralanmaları.
• Ağır yük taşıma: Özellikle omuz üzerinde ya da baş üstünde yük taşımak.
• Sigara: Disk beslenmesini bozarak yıpranmayı hızlandırabilir.
• Genetik yatkınlık: Ailede omurga sorunlarının bulunması.

Boyun fıtığı belirtileri

Boyun fıtığı belirtileri, fıtığın sinir köküne mi yoksa omuriliğe mi baskı yaptığına göre farklılık gösterir.

Sinir köküne baskı olduğunda

• Boyun ağrısı ve boyun hareketlerinde kısıtlılık
• Omuz, kürek kemiği çevresi ve kola yayılan, yanıcı ya da elektrik çarpması gibi hissedilen ağrı
• Kolda uyuşma ve karıncalanma, bazen belirli parmaklara kadar inen his kaybı
• Kolda veya elde güçsüzlük, kavrama gücünde azalma, eşyaları elden düşürme
• Başı geriye ya da ağrılı tarafa çevirmekle artan ağrı
• Bazı kişilerde kolu başın üzerine kaldırmakla ağrının hafiflemesi

Kolda uyuşma tek başına her zaman boyun fıtığına işaret etmez. El bileğinde sinir sıkışması (karpal tünel sendromu), dirsekte sinir sıkışması, omuz sorunları ve bazı nörolojik hastalıklar da benzer şikâyetlere yol açabilir. Bu nedenle ayırıcı tanı için muayene şarttır.

Omuriliğe baskı olduğunda (miyelopati)

Daha nadir ama daha ciddi bir tablodur. Fıtık veya kireçlenme omurilik kanalını daralttığında şu belirtiler görülebilir:

• Ellerde beceriksizlik, düğme iliklemekte veya yazı yazmakta zorlanma
• Her iki elde uyuşma
• Yürüme dengesizliği, bacaklarda sertlik ve güçsüzlük
• İdrar kontrolünde değişiklikler

Bu belirtiler sinsi başlayabilir ve zamanla ilerleyebilir; fark edildiğinde gecikmeden hekime başvurmak gerekir.

Boyun fıtığı nasıl teşhis edilir?

Tanı süreci ayrıntılı bir öykü ve nörolojik muayene ile başlar. Doktorunuz ağrının yayılım bölgesini, uyuşmanın hangi parmaklarda olduğunu, kas gücünü ve refleksleri değerlendirir. Boyun hareketleriyle ağrının tetiklenip tetiklenmediğine bakılır.

Gerekli görüldüğünde şu tetkikler istenebilir:

• MR (manyetik rezonans): Diskleri, sinir köklerini ve omuriliği ayrıntılı gösterir; boyun fıtığı tanısında en sık kullanılan yöntemdir.
• Röntgen: Kireçlenme, duruş bozuklukları ve omur dizilimini değerlendirmek için çekilebilir.
• BT (bilgisayarlı tomografi): Kemik yapıları daha ayrıntılı görmek gerektiğinde kullanılır.
• EMG: Sinir hasarının varlığını ve derecesini göstermek, el bileği sinir sıkışması gibi diğer durumlardan ayırt etmek için yararlıdır.

Boyun ağrısı olmayan pek çok kişinin MR'ında da disk şişkinlikleri görülebilir. Bu nedenle tetkik sonuçları, şikâyetler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir. Raporda yazan bir ifade tek başına ameliyat gerektiği anlamına gelmez; asıl belirleyici olan, görüntülemedeki bulgunun şikâyetlerinizi açıklayıp açıklamadığı ve sinir ya da omurilik üzerinde ne ölçüde etki oluşturduğudur.

Boyun fıtığı tedavisi

Boyun fıtığı olan hastaların büyük bölümü ameliyat gerekmeden iyileşir. Tedavi, kişinin şikâyetlerine ve sinir hasarının derecesine göre planlanır.

Cerrahi dışı tedavi

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı artıran pozisyon ve hareketlerden geçici olarak kaçınmak, ancak tamamen hareketsiz kalmamak.
• İlaç tedavisi: Doktorunuzun uygun göreceği ağrı kesici, iltihap giderici ve kas gevşetici ilaçlar kısa süreli kullanılabilir. Sinir kaynaklı ağrılar için farklı ilaç grupları da tercih edilebilir.
• Fizik tedavi: Ağrıyı azaltan uygulamalar, boyun ve sırt kaslarını güçlendiren egzersizler ve duruş eğitimi.
• Boyunluk: Akut dönemde kısa süreli kullanılabilir; uzun süre kullanımı kaslarda zayıflamaya yol açabileceği için doktor önerisi olmadan tercih edilmemelidir.
• Girişimsel ağrı tedavileri: Seçilmiş hastalarda sinir köküne yönelik enjeksiyonlar ağrıyı azaltmak için uygulanabilir.

Cerrahi tedavi

Ameliyat; ilerleyici güç kaybı, omurilik baskısı bulguları veya yeterli süre uygulanan cerrahi dışı tedaviye rağmen geçmeyen ve yaşamı ciddi biçimde etkileyen kol ağrısı durumunda gündeme gelir. Fıtık genellikle boynun ön tarafından girilerek çıkarılır; yerine kafes adı verilen bir ara parça ya da hareketli bir disk protezi konabilir. Bazı durumlarda boynun arkasından yapılan yaklaşımlar tercih edilir. Hangi yöntemin uygun olduğuna, ayrıntılı değerlendirme sonrasında Beyin ve Sinir Cerrahisi uzmanları karar verir.

Boyun sağlığını korumak için günlük öneriler

Boyun fıtığı riskini azaltmak ve tedavi sonrası nüksü önlemek için şu alışkanlıklar yardımcı olabilir:

• Bilgisayar ekranını göz hizasına getirin; başınızı öne uzatmadan oturun.
• Telefonu kullanırken başınızı eğmek yerine telefonu yüz hizanıza kaldırın.
• Her 30-45 dakikada bir kısa mola verip omuz ve boyun kaslarınızı hafifçe esnetin.
• Telefonu kulak ile omuz arasına sıkıştırarak konuşmaktan kaçının.
• Boynunuzu doğal eğriliğinde destekleyen, çok yüksek veya çok alçak olmayan bir yastık kullanın.
• Yüzüstü yatmaktan kaçının; bu pozisyon boynu uzun süre bir yöne döndürür.
• Düzenli egzersizle sırt ve omuz kaslarınızı güçlendirin.
• Sigarayı bırakın.

Egzersiz yaparken nelere dikkat etmelisiniz?

Boyun egzersizleri, doğru seçildiğinde ağrıyı azaltır ve kasları güçlendirerek omurgayı destekler. Ancak her egzersiz her hastaya uygun değildir. Özellikle ağrının şiddetli olduğu dönemde boynu zorlayan, ani ve geniş hareketlerden kaçınmak gerekir.

• Egzersizlere doktorunuzun veya fizyoterapistinizin önerdiği programla başlayın.
• Hareketleri yavaş ve kontrollü yapın; boynu hızla çevirmek veya çevirerek çıtlatmaktan kaçının.
• Egzersiz sırasında kola yayılan ağrı ya da uyuşma artıyorsa hareketi bırakın ve hekiminize bilgi verin.
• Çene içe çekme gibi duruş egzersizleri ile kürek kemiklerini birbirine yaklaştıran hareketler genellikle programın temelini oluşturur.
• Yürüyüş ve yüzme gibi düzenli aerobik aktiviteler genel kas dengesini destekler; ancak yüzerken boynu sürekli bir tarafa çevirmeyi gerektiren stiller ağrıyı artırabilir.

Boyun bölgesine yapılan sert manipülasyonlar, özellikle sinir baskısı bulguları olan kişilerde risk taşıyabilir. Bu tür uygulamaları ancak sizi muayene etmiş bir hekimin önerisiyle ve yetkin kişilerce yaptırmalısınız.

Hastalık hakkında ayrıntılı bilgi için Boyun Fıtığı sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Kısa süreli boyun ağrısı çoğu zaman kas gerginliğine bağlıdır ve birkaç gün içinde geçer. Ancak aşağıdaki durumlarda bir hekime başvurmanız önerilir:

• Boyun ağrısının birkaç haftadır geçmemesi veya giderek artması
• Ağrının omuza, kola ve ele yayılması
• Kolda uyuşma, karıncalanma veya parmaklarda his kaybı
• Kolda ya da elde güçsüzlük, eşyaları elden düşürme
• Geceleri uykudan uyandıran ağrı
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı veya kanser öyküsüyle birlikte olan boyun ağrısı

Aşağıdaki belirtilerde ise gecikmeden acil servise başvurmalı veya 112'yi aramalısınız:

• Kaza, düşme gibi bir travma sonrası başlayan boyun ağrısı
• Her iki kolda veya bacaklarda hızla gelişen güçsüzlük ya da uyuşma
• Yürüme dengesinin aniden bozulması
• İdrar veya dışkı kontrolünün kaybı
• Boyun ağrısıyla birlikte göğüs ağrısı, nefes darlığı veya terleme (kalp kaynaklı bir sorunun belirtisi olabilir)
• Şiddetli baş ağrısı, ateş ve ense sertliğinin birlikte görülmesi

Boyun fıtığı tanısı ve size uygun tedavinin belirlenmesi ancak hekim muayenesi ve gerekli tetkiklerle mümkündür.